ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਸਾਧਾਰਣ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦੇਖੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੋਸਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਸਾਡਾ ਜਨਮ, ਸਾਡਾ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਸਾਡੇ ਵਰਤ, ਸਾਡੀ ਵੱਡੀ ਵਿਦਿਆ, ਸਾਡਾ ਉੱਚ ਕੁਲ ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਯਜਮਾਨੀ—all ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੈ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਮੁੜੇ ਰਹੀਏ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰਿਅਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।” ਉਹ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਇੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹਾਂ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿੱਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ। ਦੇਖੋ, ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਅਟੱਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ—ਜੋ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਰਗਾ ਹੈ—ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਆ ਗਈਆਂ। ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਿਆ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਰਹੀਆਂ, ਨਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਆਪ-ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਵਿਸ਼ੁੱਧਤਾ ਰੱਖੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਗਲਮਈ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਡਾ ਹਿਰਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੱਲ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿੰਦੇ, “ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਏ, ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮੂਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਜਿਹੜਾ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਆਪਣੇ ਕੋਈ ਅਭਿਲਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਅਸੀਂ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਮੰਗਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਲਈ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਵਾਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮੰਗਣਾ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਦੂ ਹੀ ਹੈ।” ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੀ ਜਗਤ ਦੀ ਥਾਂ, ਸਮਾਂ, ਵਸਤੂਆਂ, ਮੰਤਰ, ਯਜਮਾਨੀ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤੇ, ਯਜਮਾਨ, ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਧਰਮ—ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। “ਇਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਜੋ ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਸੀ, ਪਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਛਾਣਿਆ ਨਹੀਂ। ਸਾਡੀ ਕਿਸਮਤ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਐਸੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੱਲ ਭਗਤੀ ਜਨਮ ਲੈ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।” ਉਹ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦੇ, “ਹੇ ਅਚਲ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੁਢਲਾ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਟੱਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਭਾਵੇਂ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਡਰ ਸੀ।” ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਜੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ (ਗ੍ਰਹਿ) ਦੁੱਖ–ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਤਮਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ। ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿ ਉੱਤੇ ਹੀ ਅਸਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਰੋਸ ਕਰੀਏ? ਜੇ ਕਰਮ ਦੁੱਖ–ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਜੀਵ ਤਾਂ ਚੇਤਨ ਸੁਪਰਨ (ਪੰਛੀ) ਹੈ। ਫਿਰ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸਮਾਂ ਦੁੱਖ–ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਜਾਂ ਹਿਮ ਦੀ ਠੰਢ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਦੁਆਲਤਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ।” ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਦੁਆਲਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਜਨਮ ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੇ ਆਧਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਸ ਉੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਅਪਣਾਇਆ, ਉਸੀ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਵੀ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਅਥਾਹ ਹਨੇਰੇ (ਸੰਸਾਰ) ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਧਨ, ਅਕਲਾਂਤ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦਾ—ਉਸ ਜਨ ਨੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਖ–ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਵਾਏ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ। ਮਿੱਤਰ, ਵੈਰੀ, ਜਾਂ ਉਦਾਸ—all ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਦੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਚਿੱਤਰ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ। ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਸਰ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮਵਿਦ ਮੂਨੀ ਦੀ ਗਾਈ ਹੋਈ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ, ਉਚਾਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁਆਲਤਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।” ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗੋਆਲੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਨੰਦਾ ਆਦਿਕ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਹਲਚਲ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਲਈ, ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ, ਤੇ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।’ ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ‘ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਤਰ, ਵੈਰੀ, ਉਦਾਸ—all ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਰਵੈਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਲੋਕ ਜਾਣ–ਅਣਜਾਣ ਵਿਚ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀਆਂ ਲਈ ਕਰਮ ਸਫਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੂਰਖਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਤਾਂ ਇਹ ਰਿਵਾਜੀ ਕਰਮ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਲਈ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਰੰਪਰਾਵਾਦੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਹੀ ਦੱਸੋ।’ ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਇੰਦ੍ਰ ਵਰਖਾ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ; ਬਦਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਭ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਜੀਵੰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਉਸ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਵਰਖਾ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਦਿਣ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।’ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਨੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਵਲ ਗੁੱਸਾ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਜੀਵ ਕਰਮ ਵਲੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ, ਨਿਰਭਯਤਾ—all ਕਰਮ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਚਾਹੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ, ਦਾਨਵ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖ—all ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।’” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਆਲਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਕ੍ਰੀੜਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰਸ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।