ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਆਂ ਕੋਲ ਕੀਤੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਅਪਰਾਧ ਉੱਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਰੀ ਭੁੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਭਗਤੀ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਦਿਖਾਈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਛਤਾਏ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਸਾਡਾ ਜਨਮ, ਸਾਡਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਸਾਡੇ ਵਰਤ, ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਵਿਦਿਆਨ, ਸਾਡਾ ਵੰਸ਼, ਸਾਡੀ ਯਜਮਾਨੀ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੇ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਮੁੜ ਜਾਈਏ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ? ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਇਤਨੀ ਬਲਵਾਨ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਬਾਰੇ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਡੌਲੇਪਣ ਨੂੰ ਦੇਖੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ, ਘਰ ਵਾਂਗ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸੰਸਕਾਰ ਲਏ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਰਹੇ, ਨਾ ਕੋਈ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਗੁਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਟੁੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਏ ਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰਦਾਨ ਮੰਗਣ ਦੀ ਸਾਨੂੰ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੀ, ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਲੈਣ ਲਈ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਠੱਗੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ—ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤੂਆਂ, ਮੰਤ੍ਰ, ਯਜਨਾ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤੇ, ਯਜਮਾਨ, ਯਜ, ਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੈ। ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹਨ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ—ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ, ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਹਾਏ, ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਐਸੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਲਈ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਜਾਗੀ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਖੰਡ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਤੇਰਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਟਕਾਵੇ ਕਰਕੇ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਕਰਕੇ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਉਪੇਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਜੇ ਵੀ ਅਚੁਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਡੋਲਦੇ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕਂਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ—ਜੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਹੀ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ? ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸਿਰਫ ਹੋਰ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਜੇ ਕਰਮ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿਅਕਤੀ ਤਾਂ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਮੂਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸਮਾਂ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ? ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਹੀ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤਾਪ ਗਰਮੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਜਾਂ ਠੰਡ ਬਰਫ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਦੁਇਤਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਆਤਮਾ ਲਈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੁਇਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ। ਮੈਂ ਵੀ, ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਇਸ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਅਥਾਹ ਤੇ ਅਤੀਤ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰਲੇਪ, ਵਿਹੰਗਮ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਵਿਚ ਅਟੁੱਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਦੋਸਤ, ਪਰਾਏ, ਦੁਸ਼ਮਣ—ਇਹ ਸਭ ਸੰਸਾਰੀ ਮੋਹ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ; ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਗਾਏ ਹੋਏ ਗੀਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਜਾਪਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਦੁਇਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਸ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਬਲਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗੋਪਾਲਾਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨੰਦਾ ਆਦਿਕ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗਏ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਹਲਚਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ, ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਯਜਨ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?" "ਹੇ ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦਾ ਬਹੁਤ ਇੱਛੁਕ ਹਾਂ; ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ। ਜੋ ਧਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਮਿੱਤਰ, ਪਰਾਏ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਵਲੋਂ ਨਿਰਲੇਪ, ਨਿਰਪੱਖ, ਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਕਰਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੂਰਖ ਲਈ ਨਹੀਂ।" "ਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਰਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰਿਵਾਜ ਹੈ? ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਹੀ-ਸਹੀ ਦੱਸੋ।" ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ; ਬੱਦਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਖੁਸ਼ ਤੇ ਪਾਲਨ ਹੋਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਉਹ ਵਰਖਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤੇ ਘੀ ਆਦਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਯਜਨ ਤੋਂ ਜੋ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਵਰਖਾ ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਇਹ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਧਰਮ, ਜੋ ਪੀੜੀ-ਦਰ-ਪੀੜੀ ਚੱਲ ਆਇਆ ਹੈ, ਲਾਲਚ, ਡਰ ਜਾਂ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਨੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ, ਇੰਦ੍ਰ ਵਲ ਰੋਸ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਜੀਵ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਡਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ—all ਕੁਝ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਵੱਸ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਦੁਆਰਾ ਨਿਯਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪਛਤਾਵਾ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰ ਯਜਨ ਤੱਕ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।