ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਸਰੀਰਕ ਮਿਲਾਪ, ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਸਨੇਹ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਪਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਲਗਾ ਲਵੋ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ। ਐਸਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਵਾਪਸ ਯਜਨ-ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਚਲੀ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੁਣ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਜਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਰਸਮ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਮਹਿਲਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਸੀ, ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਬੱਧ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ। ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ, ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਚਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਖਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਭਾਗ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ, ਗੋਪਾਂ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ 'ਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮਖੌਲ ਉਡਾ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਕਮੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਡਾ ਜਨਮ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਵ੍ਰਤ, ਵੱਡੀ ਵਿਦਿਆ, ਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਯਜਨ-ਕੁਸ਼ਲਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਅਸੀਂ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਏ ਹਾਂ।" "ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਲਈ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਦੇਖੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ—ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ 'ਘਰ' ਨਾਮਕ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ ਆ ਗਈਆਂ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕੋਈ ਉਪਨਯਨ, ਨਾ ਗੁਰੁਕੁਲ ਵਾਸ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ, ਨਾ ਸ਼ੁਧਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਅਸੀਂ refinement ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਉੱਤਮ ਨਹੀਂ।" "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਲਈ ਭਟਕ ਗਏ, ਘਰ-ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਰਸਤਾ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ।" "ਅਸੀਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਆਪ ਹੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ।" "ਲਕਸ਼ਮੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਚਾਹਦੀ, ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਾਦੂ ਹੈ।" "ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤੂਆਂ, ਮੰਤਰ, ਰਸਮਾਂ, ਯਜਕ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤਾ, ਯਜਕ, ਯਜਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ।" "ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਯਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਚਮੁਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।" "ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਧਨਾਢ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਹਰੀ ਵੱਲ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅਖੰਡ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕ ਕੇ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਕਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਪੈ ਗਿਆ।" "ਪ੍ਰਭੂ, ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸੁਰਤ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।" "ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਵੇਂ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਅਟੱਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਭੈ-ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਭਾਵੇਂ ਕੰਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕਾਪ ਰਹੇ।" "ਜੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ? ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ ਸਿਰਫ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਕਿਸ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ?" "ਜੇ ਕਰਮ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ? ਕਰਮ ਚੇਤਨ ਅਤੇ ਅਚੇਤਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਚੇਤਨ, ਸੁਪਰਨ ਹੈ; ਕਿਸ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਕਰਮ ਮੂਲ ਨਹੀਂ।" "ਜੇ ਸਮਾਂ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ? ਸਮਾਂ ਆਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਅੱਗ ਦੀ, ਜਾਂ ਠੰਡ ਬਰਫ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਕਿਸ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਦਵੈਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਲਈ ਦਵੈਤ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚਕਰ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕ ਮਨੁੱਖ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।" "ਇਸ ਪਰਮ-ਭਗਤੀ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਭਿਆਸ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਅਤਿ-ਅਗਮ, ਅਤਿ-ਗੂੜ੍ਹ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: "ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਸੰਪਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ, ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ 'ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਿਆ।" "ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਮਿਤ੍ਰ, ਨਿਰਪੱਖ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ—all ਸੰਸਾਰਕ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਹਨ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ 'ਚ ਲਗਾ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੋ; ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ, ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰੱਖਦਾ, ਉਚਾਰਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਵੈਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰਾਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਪ੍ਰਭੂ, ਬਲਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗੋਪਾਂ ਇੰਦਰ ਦੇ ਯਜਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨੰਦਾ ਆਦਿ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਚਲਪਲ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਯਜਨ ਕਿਸ ਨੇ ਕਰਨਾ ਹੈ?" "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉਤਸੁਕ ਹਾਂ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਨਿਆਈਕ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਆਪਣੀਆਂ ਕਰਤਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।" "ਜੋ ਮਿਤ੍ਰ, ਨਿਰਪੱਖ, ਵੈਰੀ—ਸਭ ਨਾਲ ਅਨਾਸਕਤ, ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਵੈਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚਾ ਮਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਦੇਖਦਾ।" "ਲੋਕ ਜਾਣ-ਅਣਜਾਣ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਕਰਮ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਗਿਆਨੀ ਲਈ ਨਹੀਂ।" "ਤਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਰਸਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਚੰਗਾ ਦੱਸੋ।" ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਇੰਦਰ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।" "ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਭੇਟ ਨਾਲ, ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਜੀਵਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖੀ ਯਤਨ ਲਈ, ਮੀਂਹ-ਦੇਵਤਾ ਹੀ ਫਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ।