ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਭਾਗ ਉਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚੇ-ਝੂਠ ਦੀ ਪਛਾਣ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਸੰਕਾਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਵਾਧੂ ਖੁਰਾਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਗਿਆਨ-ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਗਿਆਨ-ਯਜਨ ਕਿੱਥੇ ਕਰੀਏ? ਇਸ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੀਏ। ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਉਥੇ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤਿ-ਰਿਵਾਜ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?" ਕੁਮਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਸੁਣੋ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਵੀ ਉਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਨਰਮ-ਨਵੀਂ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਥਾਂ ਹੈ, ਸੁਆਸ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਕੰਵਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ।" ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਰੱਖੇਗਾ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇਗਾ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਆ ਜਾਵੇਗੀ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਥਣੀਆਂ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਚਨ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਤ੍ਰੈਣੀ ਜੁਆਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਮਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਸਕਣ। ਜਦ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤਿੰਨੋਂ ਵਿੱਚ ਖਲਬਲੀ ਮਚ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਹੀ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਥੇ ਦੌੜ ਪਏ, ਪਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।" ਉਥੇ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀਪੁਤ੍ਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੁਪੁਤ੍ਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲਾਦ ਆਏ। ਯੋਗ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਵਿਆਸ, ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਚੇਲਿਆਂ ਤੇ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਵੇਦਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਮੰਤ੍ਰ, ਤੰਤ੍ਰ, ਦਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ, ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ—all embodied forms—ਭੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਗੰਗਾ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਦਰਿਆ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਸਰੋਵਰ, ਤੀਰਥ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਦੰਡਕ ਆਦਿ ਜੰਗਲ—all came. ਪਹਾੜ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਦਾਨਵ—all ਆ ਗਏ; ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਦীক্ষਾ ਦਿੱਤੀ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਸਾਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਵੈਸ਼ਣਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਤਿਆਗੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ—all ਅੱਗੇ ਖਲੋਤੇ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤੇ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਇਸਤਰੀਆਂ। ਉਥੇ ਜੈਕਾਰਾਂ, ਨਮਨ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਅਨੇਕ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣਾਈ।" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਉਹ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਜੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੈ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ! ਜਦ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਉਲਝਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਕੋ ਭਾਗਵਤ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸਚਮੁਚ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਵੀ, ਸ਼ੁਕ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੋਲੇਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ! ਜਦ ਤੱਕ ਭਾਗਵਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਾਸ਼ੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾ ਪ੍ਰਯਾਗ—even one narration of Shuka's scripture equals their fruit." "ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚੇ ਲਕਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰੈਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਬਾਰਾਂ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਗਾਂ, ਤੇ ਦਸਵੀਂ ਤੀਥੀ, ਤੁਲਸੀ, ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ, ਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ—ਸਿਆਣੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਮੂਲ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਮਝ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਲੈਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸੂਯ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪਾਠ, ਹਰੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ, ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਤੇ ਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ—ਇਹ ਸਭ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਾਠ-ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਉਥੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ ਗਈ।