ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਉਹ ਸਭ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਕਾਲੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਤੇ ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਨਚਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਾਵਾ, ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਕਮਲ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਘੁੰਮਾਂਦਾ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲ, ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਛੁੰਹਦੇ ਕੇਸ, ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ। ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਨੀਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਲਈ ਜਫ਼ੀ ਪਾ ਲਈ, ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: "ਆਪ ਜੀ ਸਭ ਸੁਭਾਗੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਹੜੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ? ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਏ ਹੋ। ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗਿਆਨੀ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਭਲੇ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਨਿਰੁਪਾਦਿਕ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਆਤਮਾ, ਪਤਨੀ, ਬੱਚੇ, ਧਨ ਆਦਿ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਕੌਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਦੁਜਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਯਜਨਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਜਾਓ, ਤੁਹਾਡੇ ਘਰਵਾਲੇ, ਗ੍ਰਹਸਥ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨਗੇ।" ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਬੋਲੀ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਐਸਾ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਚਨ ਦੀ ਪੂਰੀਤਾ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਤੁਲਸੀ ਚਰਨ-ਰਜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਆਈਆਂ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਨਾ ਪਤੀ, ਨਾ ਮਾਪੇ, ਨਾ ਬੱਚੇ, ਨਾ ਭਰਾ, ਨਾ ਦੋਸਤ—ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਠਿਕਾਣਾ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਸਾਨੂੰ ਦੇ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ, ਪਿਉ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੁੱਖੀ ਨਾ ਹੋਣ; ਹੁਣ ਤਾਂ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲ ਗਏ ਹੋ। ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਮਿਲਾਪ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਮੋਹ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਲਵੋਗੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਪਸ ਯਜਨਾ ਸਥਾਨ ਤੇ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੁਣ ਈਰਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰੀ। ਉਥੇ, ਇੱਕ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਫ਼ੀ ਪਾਈ, ਅਤੇ, ਕਰਮ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ। ਭਗਵਾਨ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ, ਉਹੀ ਭੋਜਨ, ਗੋਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਆਇਆ, ਅਤੇ ਖੁਦ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ, ਗਾਵਾਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ, ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਯੂਗ-ਪੁਰੁਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੀਤੀ ਬੇਨਤੀ ਯਾਦ ਆਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਉੱਤੇ ਪਛਤਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਉਪਹਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਭਗਤੀ ਦੇਖੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਭਾਵ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਿਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਸਾਡਾ ਜਨਮ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਵਰਤ, ਉੱਚ ਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਵਿਦਿਆ—all ਵਿਅਰਥ ਹਨ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇੰਦਰਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਮੁੜ ਗਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਲੇ ਤੋਂ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਹਾਂ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇਖੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮੌਤ ਦੇ ਬੰਧਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਘਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੋੜ ਕੇ, ਸਿੱਧਾ ਸੰਸਾਰ-ਗੁਰੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਹਨਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕਦੇ ਉਪਨਯਨ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਗੁਰੂ-ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਰਹੀਆਂ, ਨਾ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਨਾ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ, ਨਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ। ਫਿਰ ਵੀ, ਜਦ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ refinement ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਹਨ, ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ, ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਵਲ ਅਟੁੱਟ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਏ, ਪਰ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਰਾਹ ਯਾਦ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਵਰਨਾਂ, ਅਸੀਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣਸੀ ਵਾਛਾ ਕਰਦੇ? ਉਹ ਤਾਂ ਸਭ ਵਾਛਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਇਹ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ, ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਹਕ ਜਾਦੂ ਹੈ। ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਦਾਰਥ, ਮੰਤ੍ਰ, ਕਰਮ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤੇ, ਯਜਮਾਨ, ਯਜਨਾ, ਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬਣੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ—ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇ। ਅਹੋ! ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਐਸੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਵਲ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਉਪਜੀ। ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਸਾਡਾ ਮਨ ਕਰਮ ਦੇ ਰਸਤੇ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਪ ਮਾਫ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਅਟੁੱਟ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਅਜੋਕੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਂਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸਨ। ਜੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ? ਵਿਦਵਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਕਸ਼ਤਰ ਸਿਰਫ਼ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹਨ; ਤਾਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਜੇ ਕਰਮ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਤਾਂ ਚੇਤਨ ਸੁਪਰਨ ਹੈ; ਤਾਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਮੂਲ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਸਮਾਂ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕੀ? ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਤਾਪ ਅੱਗ ਦੀ ਖਾਸੀਅਤ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਠੰਡ ਬਰਫ਼ ਦੀ, ਤਾਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਦੁਇਤਾ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ। ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਦੁਇਤਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਐਸਾ ਹੀ ਜਨਮ ਮੌਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ; ਜੋ ਜਾਗ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ। ਇਸ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ, ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਅਪਾਰ, ਪਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਅੰਧਕਾਰਤਾ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰਲੇਪ, ਵਿਹਿਨ, ਥੱਕਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਤਿਆਗਿਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੇ, ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ: ਆਪਣੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ; ਮਿੱਤਰ, ਤਟਸਥ, ਤੇ ਵੈਰੀ—all ਸੰਸਾਰਕ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਉਤਪਾਦ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਮਨ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਸੰਯਮਿਤ ਕਰੋ; ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਇਸ ਬ੍ਰਹਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਗਿਆਨੀ ਵਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਗੀਤ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁਇਤਾ ਨਾਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ।