ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਕ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ, ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਲਰਾਮ ਅਤੇ ਗਵਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਉਥੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦਾ ਰੰਗ ਘਣੇ ਬਾਦਲ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੋਰਪੰਖ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੇ-ਧਜੇ ਸਨ, ਇਕ ਮੋਤੀਆ ਦਾ ਫੁੱਲ ਮੋਢੇ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਇਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕਵਲ ਦਾ ਫੁੱਲ, ਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਲਟਾਂ, ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖਿੜੀ ਹੋਈ ਮੁਸਕਾਨ। ਉਹ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਚੁੰਬ ਕੇ ਬੈਠ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, "ਆਓ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ! ਬੈਠੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੁਹਾਡਾ ਇੱਥੇ ਆਉਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋ। "ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਆਤਮਾ ਹਾਂ, ਵਿਅਪਾਰ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਆਤਮਾ, ਪਤਨੀ, ਬੱਚੇ, ਧਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹਨ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਕੌਣ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਯਜਨਾ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ, ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣੀ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨਗੇ।" ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਐਸਾ ਕਰੜਾ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਸੀ-ਸਜੀ ਧੂੜ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਚੁੱਕਣ ਆਈਆਂ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪਤੀ, ਮਾਪੇ, ਬੱਚੇ, ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰ—ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਕਬੂਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗੀਆਂ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿਓ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਾਡੇ ਪਤੀ, ਪਿਓ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁੱਸੇ ਨਾ। ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਤੁਹਾਡੀ ਆਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ ਹੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰਕ ਸੰਬੰਧ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਲਗਾਵ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰ ਲਓ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੋਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਾਪਸ ਯਜਨਾ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆ ਗਈਆਂ। ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਵੈਰ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਯਜਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰੀ। ਉਥੇ, ਇਕ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਚੁੰਬ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ, ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ, ਗਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ, ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਭੋਜਨ ਲਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲ ਅਤੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਗਾਵਾਂ, ਗਵਾਲਾਂ ਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਭਗਤੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਡਾ ਜਨਮ, ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਵਰਤ, ਵੱਡਾ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਣਾ, ਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਯਜਨਾ ਦੀ ਨਿਪੁੰਨਤਾ—ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ ਜੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜੀ ਬੈਠੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ? "ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੋਹ ਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ। ਦੇਖੋ, ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਕਿੰਨੀ ਅਟਲ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਘਰ ਦੀ ਮੌਤ ਵਰਗੀ ਡੋਰ ਤੋੜ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। "ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਕੋਲ ਰਹੇ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ, ਨਾ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ। ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ refinement ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵੱਲ ਅਟੁੱਟ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਤੋਂ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਗਏ, ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੀ ਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਇਹ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। "ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ, ਕੇਵਲ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਹੋਰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਚਲ ਹੈ। ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਵੱਖਰੇ ਪਦਾਰਥ, ਮੰਤਰ, ਕਰਮ, ਯਾਜਕ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤੇ, ਯਜਮਾਨ, ਯਜਨਾ, ਅਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹਨ। "ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ—ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਵਾਹ! ਸਾਡੀ ਭਾਗਾਂ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਵੱਲ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਜਾਗੀ। "ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ! ਅਖੰਡ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ, ਆਦਿ-ਪੁਰਖ, ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਰਾਹੀਂ ਭੁੱਲੇ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਉਸਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਅਟੱਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਕੰਸ ਦਾ ਡਰ ਸੀ। "ਜੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਜੀਵ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਲਈ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? "ਜੇ ਕਰਮ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਅਸਲੀ ਜੀਵ ਤਾਂ ਚੇਤਨ ਪੰਛੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਗੁੱਸਾ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਕਰੀਏ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਮੂਲ ਨਹੀਂ। "ਜੇ ਸਮਾਂ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ, ਜਾਂ ਬਰਫ ਦੀ ਠੰਢ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਦਵੈਤ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਪਰਮ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਦਵੈਤ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਹੈ; ਜਾਗਰੂਕ ਜੀਵ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦੇ। "ਇਸ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਾਲੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਅੰਤਹੀਣ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰਲੇਪ, ਵਿਹੰਗਮ, ਥੱਕਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਸਵੀਕਾਰ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਟੱਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ: 'ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ਼ ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ, ਜਾਂ ਤਟਸਥ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰੀ ਮੋਹ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ।' "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ ਵਸ਼ ਕਰੋ—ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ।