ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਗਊਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਚੂਤ ਨੇ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਭੁੱਖਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਚੂਤ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਸਭ ਵਧੀਆ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਵੱਲ ਐਸੇ ਦੌੜੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਦਰਿਆ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਭਰਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਜੋ ਉੱਚੀ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਉਹ ਚੱਲ ਪਈਆਂ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਜੋ ਬਦਲਾਂ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਰਪੰਖ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਰਤਕ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਮੋਤੀਆ ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿਚ ਕਮਲ ਫਿਰਾਉਂਦਾ, ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਵਲ ਦਾ ਫੁੱਲ, ਗਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜੁੜੀਆਂ ਵਾਲਾਂ ਦੀਆਂ ਲਟਾਂ, ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਖਿੜਦੀ ਮੁਸਕਾਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਵਾਸਤੇ ਅਲਿੰਗਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਸਵਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਆਈਆਂ। ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ, "ਸੁਆਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਓ! ਬੈਠੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਈਆਂ, ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ। "ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹਨ, ਨਿਰਕਾਰਣ ਅਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੰਦ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਆਤਮਾ, ਪਤਨੀ, ਬੱਚੇ, ਧਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੋਰ ਕੌਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? "ਹੁਣ, ਹੇ ਦੋਹਾਂ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪਤਨੀਆਂ! ਤੁਸੀਂ ਯਜਮਾਨਾਂ ਕੋਲ ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ ਆਪਣੇ ਯਗ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਨਗੇ।" ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਬੋਲੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਖਾ ਨਾ ਬੋਲੋ। ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਪੂਰੀ ਕਰੋ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਸੀ-ਸਜੀ ਧੂੜ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਆਈਆਂ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਨਾ ਪਤੀ, ਨਾ ਮਾਪੇ, ਨਾ ਬੱਚੇ, ਨਾ ਭਰਾ, ਨਾ ਦੋਸਤ—ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਰੋਸ ਨਾ ਕਰਨ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਜੀਵ ਤੁਹਾਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਗੇ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰੀਰਕ ਮਿਲਾਪ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਮੋਹ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਲਵੋਗੇ, ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।" ਫਿਰ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਉੱਪਰੰਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਯਜਨਸ਼ਾਲਾ ਵਾਪਸ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੁਣ ਵਿਰੋਧ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਯਗ ਨੂੰ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਲਿੰਗਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਬੱਧ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸੀ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨਾਲ ਗਊਆਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਬੇਨਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਪਰਾਧ ਉੱਤੇ ਪਛਤਾਵਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਏ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕਰ ਬੈਠੇ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਪਤਨੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਭਗਤੀ ਦੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਘਾਟੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹ ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਸਾਡਾ ਜਨਮ, ਤਿੰਨ ਤਪਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਵਰਤ, ਵੱਡੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੰਸ਼, ਅਤੇ ਯਗ ਵਿਦਿਆ—all ਵਿਅਰਥ ਹਨ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇੰਦ੍ਰਿਅਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੱਖ ਮੋੜੇ ਰਹੀਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਤਾ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਹਿਤ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਹਾਂ। "ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਦੇਖੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੌਤ-ਸਮਾਨ ਗੰਢ ਤੋੜ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਨਾ ਉਪਨਯਨ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਾਸ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ, ਨਾ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਨਾ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ—ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪ੍ਰਤੀ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕੇ। "ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿਤ ਤੋਂ ਭੁੱਲੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹਾਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੋਖ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵਰਦਾਨਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਕੀ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। "ਲਕਸ਼ਮੀ ਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਲੈਣ ਲਈ, ਹੋਰ ਸਭ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਲੋਂ ਮੋਖ ਦੀ ਮੰਗ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮੋਹਕ ਜਾਦੂ ਹੀ ਹੈ। ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਸਤੂਆਂ, ਮੰਤ੍ਰ, ਕਰਮ, ਰਿਤੀ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤੇ, ਯਜਮਾਨ, ਯਜ, ਅਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। "ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਭ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਧੀਨ, ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਵਾਹ! ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਐਸੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹਰੀ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ। "ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਅਵਿਨਾਸੀ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ; ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਭਟਕ ਕੇ, ਅਸੀਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਿਆ। "ਅਸੀਂ ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਦੇਖਿਆ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਅਟੁੱਟ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ, ਭਾਵੇਂ ਕੰਸ ਦਾ ਡਰ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸੀ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਗਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਗ੍ਰਹਿ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ? ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗ੍ਰਹਿ ਸਿਰਫ਼ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? "ਜੇ ਕਰਮ ਖੁਸ਼ੀ-ਗਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਅਤੇ ਚੇਤਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਆਤਮਾ ਤਾਂ ਸਚੇਤਨ ਸੁਪਰਣਾ ਹੈ; ਕਿਸ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਰੀਏ? ਕਰਮ ਮੂਲ ਨਹੀਂ। "ਜੇ ਸਮਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਗਮੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਦਾ ਕੀ ਲੈਣਾ-ਦੇਣਾ? ਸਮਾਂ ਵੀ ਆਤਮਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਬਰਫ਼ ਦੀ ਠੰਢ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਦੁਅਤਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਨਹੀਂ।" "ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਦੁਅਤਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦਾ ਚੱਕਰ ਵੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਰਦਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਿਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਪੂਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ, ਅਸਲ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਅਦਭੁਤਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।