ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਰਾਮ ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ, ਜੋ ਇੱਥੋਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਗਾਂ ਚਰਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਭੁੱਖੇ ਹਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਖਾਣਾ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਪੱਕਾ ਚੌਲ੍ਹ ਜੋ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੇ ਦਿਓ।” ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, “ਵਧੀਆ ਲੋਕੋ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਸ਼ੁ-ਯਗ ਜਾਂ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਯਜ੍ਨ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਿੱਖੀ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਜੇ ਕੁਝ ਖਾ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਭੋਜਨ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।” ਪਰ ਜਦ ਇਹ ਬੇਨਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਨ ਸੁਣੀ। ਉਹ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਲਾਲਚਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹੇ, ਕਈ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਰਹੇ, ਬਚਪਨ ਵਾਲਾ ਮਨ ਰੱਖਦੇ ਤੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਮਾਣ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਜੋ ਸਭ ਕਾਰਜ ਹਨ—ਸਥਾਨ, ਸਮਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਗਰੀ, ਮੰਤ੍ਰ, ਰੀਤੀਆਂ, ਪੁਜਾਰੀ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤੇ, ਯਜਮਾਨ, ਯਗ ਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੀ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਪੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਧੋਖ੍ਸ਼ਜ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਨ ਸਮਝਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਨਾਸਵੰਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾ ਤਾਂ ਆਖਿਆ “ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ” ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ “ਨਾ ਦਿਓ”, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਗੋਪਾਲਕ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਏ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਦੱਸਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਹੱਸ ਪਏ ਤੇ ਗੋਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਜਾ ਕੇ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਅਸੀਂ, ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਮੈਂ, ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੇਣਗੀਆਂ।” ਗੋਪਾਲਕ ਉਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਗਾਂ ਚਰਾ ਰਹੇ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਭੁੱਖੇ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦਿਓ।” ਜਦ ਉਨਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਅਚ੍ਯੁਤ ਆਏ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਉਤਾਵਲੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਧੀਆ ਭੋਜਨ ਪਤ੍ਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਵੱਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੌੜੀਆਂ ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਦੌੜਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਭਰਾ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ। ਉਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਰੁਕੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਨਵੇਂ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਟਹਿਣੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਗੋਪਾਲਕਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਬਦਲੀ ਵਰਗਾ ਕਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਮੋਰਪੰਖ ਸਜਾਇਆ, ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ, ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਕਮਲ, ਇਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕਵਲ ਦਾ ਫੁੱਲ, ਗਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਲ, ਤੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਮੁਸਕਾਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਸਦੇ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ, ਜਿਸਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਲੱਗਦੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਨੈਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਸਨੂੰ ਲੰਮਾ ਚੰਬ ਲਿਆ, ਤੇ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਆਈਆਂ। ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਮੁਸਕਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਆਓ, ਹੇ ਵੱਡੀ ਭਾਗ ਵਾਲੀਆਂ! ਬੈਠੋ। ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਈਆਂ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਯੋਗਤਾ ਹੈ।” “ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜੋ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਨਿਰੁਪਾਧੀ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।” “ਜੀਵਨ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਆਤਮਾ, ਘਰਵਾਲੀਆਂ, ਬੱਚੇ, ਧਨ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਹੀ ਪਿਆਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੌਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?” “ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਯਜ੍ਨ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਹੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ! ਤੁਹਾਡੇ ਪਤੀ, ਘਰੇਲੂ ਮਨੁੱਖ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣਾ ਯਜ੍ਨ ਪੂਰਾ ਕਰਨਗੇ।” ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਸਖਤ ਨਾ ਆਖ। ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਵਾਲੇ ਵਚਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰ। ਅਸੀਂ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਤੁਲਸੀ ਵਾਲੀ ਧੂੜ ਆਪਣੇ ਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਆਈਆਂ ਹਾਂ।” “ਹੁਣ ਸਾਡੇ ਪਤੀ, ਮਾਪੇ, ਬੱਚੇ, ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰ—ਕੋਈ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਪਈਆਂ ਹਾਂ, ਸਾਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਬਖਸ਼।” ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਾਡੇ ਪਤੀ, ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰੋਸ ਨਾ ਕਰੇ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੰਸਾਰ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦਰ ਕਰਨਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਈਆਂ ਹੋ।” “ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਮੋਹ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਵੋਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੋਗੀਆਂ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਯਜ੍ਨ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਗਈਆਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੁਣ ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਯਜ੍ਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ।” ਉਥੇ, ਇਕ ਔਰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਰੋਕ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਬ ਲਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਰਮ-ਬੱਝਿਆ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ, ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਚਾਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਗੋਪਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਖੁਆਇਆ, ਤੇ ਆਪ ਵੀ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ, ਗੋਪਾਲਕਾਂ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੋਭਾ, ਬੋਲ ਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਯਾਦ ਆਈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਤੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲਈ ਅਦਭੁਤ ਭਗਤੀ ਵੇਖੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਇਆ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਸਾਡਾ ਜਨਮ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਵਿਦਿਆ, ਵ੍ਰਤ, ਵੱਡਾ ਗਿਆਨ, ਵੰਸ਼ ਤੇ ਯਜ੍ਨ-ਕਲਾ—all ਕੁਝ ਵਿਅਰਥ ਹੈ ਜੇ ਅਸੀਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜੇ ਰਹੀਏ।” “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਭਟਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਬਾਰੇ ਭੁਲੇ ਹੋਏ ਹਾਂ।” “ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਵੇਖੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੌਤ ਵਾਲੇ ਬੰਧਨ, ਜਿਸਨੂੰ ‘ਘਰ’ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ—even ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਲਈ।” “ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਦੁਜਾਤੀ ਦੀ ਦীক্ষਾ ਸੀ, ਨਾ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਣਾ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਆਤਮ-ਵਿਚਾਰ, ਨਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਨਾ ਕੋਈ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕਰਮ।” “ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਾਡੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਅਟੁੱਟ ਨਹੀਂ।” “ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਬਾਰੇ ਭੁਲੇ ਹੋਏ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਾਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ।” “ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅਸੀਂ ਜੋ ਉਸਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਉਸ ਕੋਲੋਂ, ਜੋ ਸਭ ਦਾਤਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੀ ਲੀਲਾ ਦਾ ਖੇਡ ਹੈ।” “ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮੰਗ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਦੂ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ, ਭਗਤੀ, ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾਦਾਇਕ ਹੈ।