ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਕਰਤਾਰ, ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਦੁਖ ਦੀ ਲਹਿਰ ਆਉਣ ’ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਪੂਰਵਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਬਾਦਰਾਯਣ (ਵਿਆਸ) ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਣਯੋਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁਖ ਤੇ ਪੀੜਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੀ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਮਿੱਠੇ ਭਗਵਾਨੀ ਕਥਾ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸੀ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਸੰਚਿਤ ਕismet ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵੇਕ ਜਾਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਸੰਕਾਦਿਕ ਆਦਕ ਦੀ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਰੂਪ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਇਹ ਯਜਨ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਥਾਂ ਦੱਸੋ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਹੀ ਦੱਸਣ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਕੁਮਾਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਆਨੰਦ ਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਲਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਬੇਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਨਰਮ ਤੇ ਤਾਜੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੋਹਣੀ, ਸੁਗੰਧੀ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੀ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨੇੜਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ। ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਸ ਕਥਾ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਣੀ (ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ) ਨਵੇਂ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕੁਮਾਰਾ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਮਿਲ ਕੇ ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਸਕਣ। ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਮਾਨਵ ਲੋਕ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਹੱਲਾ-ਗੁੱਲਾ ਮਚ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਲੋਕ, ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਦੌੜ ਪਏ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਪੁੱਤਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਤੇ ਪਿੱਪਲਾਦ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਏ। ਵੇਦਾਂ, ਵੈਦਾਂਤ, ਮੰਤ੍ਰ, ਤੰਤ੍ਰ, ਦੱਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਸਰੋਵਰ, ਤੀਰਥ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸਾਵਾਂ ਤੇ ਦੰਡਕ ਆਦਿ ਜੰਗਲ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਪਹਾੜ, ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਦਾਨਵ ਆਦਿ ਵੀ ਆਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀਤਾ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਗਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਕੁਮਾਰਾ, ਸਾਰੇ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਵੈਸ਼ਨਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤੇ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਖੜੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਜੈ ਦੇ ਨਾਅਰੇ, ਨਮਨ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਦੇਵਤਾ-ਸਰਦਾਰ, ਕਲਪ-ਵ੍ਰਿਖ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਕੁਮਾਰਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਫ-ਸਾਫ ਸੁਣਾਈ। ਕੁਮਾਰਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗੇ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰਫ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸਦਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਸੇਵਣਯੋਗ; ਸਿਰਫ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਹਰੀ ਜੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ, ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣੋ। ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਲਾਭ ਹੈ ਅਨੇਕ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਦਾ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਦੇਣ? ਕੇਵਲ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਜਨ ਵੀ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸੋਲਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ, ਜਦ ਤੱਕ ਲੋਕ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਪਾਪ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਨਾ ਗੰਗਾ, ਨਾ ਗਿਆ, ਨਾ ਕਾਸ਼ੀ, ਨਾ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਨਾ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਲਕੜਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨਾਲ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੱਧਾ ਸ਼ਲੋਕ ਜਾਂ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪੁਰੁਸ਼-ਸੂਕਤ, ਤ੍ਰੈਵੇਦ, ਭਾਗਵਤ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਆਤਮਾ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਇਕ ਸਾਲ ਦੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ, ਕਾਮਧੇਨੁ ਗਾਂ ਅਤੇ ਬਾਰਵੀਂ ਤਿੱਥੀ—ਇਹ ਸਭ ਭੀ ਮਹਾਨ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।