ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਕਿਹੜੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਸ ਭਰੀਆਂ ਹਨ? ਕੱਚ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਰਤਨ ਕਿੱਥੇ? ਇਹ ਸਭ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਰਾਤ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੋ ਅਸਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹਨ, ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਸੱਚ ਪੁਛੋ ਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਭਾਗਵਤ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲੱਭਣ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਮਿਲਣ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਅਜਨਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋਲਣ ਲਈ ਤਰਾਜੂ ਰੱਖੀ। ਹੋਰ ਜਿਹੜੀਆਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਆਪਣੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਵੱਡੇ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਇਆਲੁ ਸਨਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਹੀ ਸਮਝਾਈ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਰਿਚੁਆਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਮੰਨ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।" ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ?" "ਹੁਣ ਤੂੰ ਅਜਿਹਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਦਿਲੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਦੀ ਦੌਲਤ ਗੁਆਚ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ, ਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ।" "ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਤੀਰਥਾਂ—ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਆਦਿ—ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਧਰਤੀ ਕਲੀ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਅਧਰਮ, ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਆ ਗਈ ਹੈ।" "ਸੱਚ, ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦਇਆ, ਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੁੱਕ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਪੇਟ ਪਾਲਣ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਮੰਦ-ਬੁੱਧੀ, ਦੁੱਖੀ ਤੇ ਅਭਾਗੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਘੱਟ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਪਖੰਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਰਾਜ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਿਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।" "ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਿਧ, ਨਾ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਚਾਲ ਵਾਲਾ। ਕਲੀ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਸੁਆਹ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਉਤੇ ਲੁਟੇਰੇ ਹਾਵੀ ਹਨ, ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਖੁਲ੍ਹੇ ਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਾਮੀ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ।" "ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਅਜੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇਖਿਆ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਦੋ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ।" "ਉਹ ਦਸ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਆਪਣੇ ਰਾਖੇ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੱਖਾ ਝਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ।" "ਇਹ ਸਭ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਚੌਕਸੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਉੱਠੀ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੀ।" "ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ: 'ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਇਕ ਪਲ ਰੁਕੋ, ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।'" "'ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗ ਉੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।'" "ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।'" "ਉਹ ਕੁੜੀ ਆਖੀ: 'ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਦੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਜਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਜੋ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।'" "'ਇਹ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਦੇ ਆਗੂ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਏ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਸਲ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ।'" "'ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪਸ਼ਚਰੀਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੇਗੀ।'" "'ਮੈਂ ਦ੍ਰਾਵਿੜ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ, ਕਰਣਾਟਕ ਵਿੱਚ ਵਧੀ, ਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਗੁਜਰ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਈ।'" "'ਉੱਥੇ, ਕਲੀ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੇ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਮੈਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।'" "'ਪਿੱਛੋਂ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਫਿਰ ਨੌਜਵਾਨ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ।'" "'ਪਰ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਥੱਕ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਸੋਚ ਰਹੀ ਹਾਂ।'" "'ਉਹ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਪੀੜ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਤਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਏ?'" "'ਇਹ ਉਲਟ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਦ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕੱਠੇ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਮਾਂ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਨੌਜਵਾਨ।'" "'ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਦੁੱਖੀ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ; ਦੱਸੋ, ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਇੱਥੇ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?'" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਰੀ ਹੀ ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਕਰਨਗੇ।