ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੋਛਾਂ ਨੂੰ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਵਾਦੀਆਂ 'ਚ ਚਾਰ ਰਹੇ ਸੀ, ਉਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਛਾਂ, ਜੜਾਂ, ਛਾਲ, ਲੱਕੜ, ਸੁਗੰਧਤ ਗੂੰਦ, ਰਸ, ਰਾਖ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਸਭ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਤਾੜਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਵਾਲੇ ਯਮੁਨਾ ਦੀ ਵਾਦੀ ਵਿਚ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਅੰਦਰ ਗਏ। ਉਥੇ, ਰਾਜਨ, ਗਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ, ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗਿਆ ਜਲ ਪਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਜਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾਈ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਗਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਚਾਰਨ ਦੇ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਰਾਮ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਏ। ਉਹ ਭੁੱਖੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਭੁੱਖ ਸਾਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰੋ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਹੋਈ, "ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲਗਨ ਕਾਰਨ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੌਤ, ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਪੂਰੀ ਭੁੱਲ ਹੈ। ਜਨਮ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਦਰਅਸਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਪਨੇ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਪਨਾ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਵਾਂ ਜਨਮ ਵੀ ਪੁਰਾਣਾ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰੂਪ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਮਨ—ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਦੀ ਵੰਡ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਦੇ ਕਰਮ।" "ਰਾਜਨ, ਜੀਵ ਸਦਾ ਬਣਦੇ ਅਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਖਮ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤਾਕਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅਣਦੇਖੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ, ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰ, ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਫਲ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹਨ।" "ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਤੇ ਅਸਲੀਅਤ—ਇਹ ਲਪਟ, ਇਹ ਪਾਣੀ, ਇਹ ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੰਨਣਾ।" "ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜਨਮ ਜਾਂ ਮੌਤ ਨਾ ਸਮਝੋ; ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਤੇ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਗਰਭ, ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ, ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਪ੍ਰੌੜ੍ਹਾ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ—ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ।" "ਇਹ ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਸਰੀਰ, ਕਲਪਨਾ ਦੇ ਪਦਾਰਥ ਤੋਂ ਬਣੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਲਏ ਜਾਂ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣੀ, ਪਰ ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਅਸਲਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਫਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਉਸੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਵੀ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਸੰਪਰਕ ਵਿਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ, ਰਜਸ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਤਮਸ ਨਾਲ ਭੂਤ ਤੇ ਪਸ਼ੂ—ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ, ਜੀਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੇ ਨੱਚਦੇ ਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ; ਉੱਦੇ ਹੀ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੁਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਵੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।" "ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਹਿਣ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤ ਹਲਦੇ ਦਿਸਦੇ, ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਘੁੰਮਦੀ ਲੱਗਦੀ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਸਪਨੇ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਝੂਠੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰੀ ਜੀਵਨ ਵੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅਸਲੀ ਨਹੀਂ, ਦਾਸਰਹ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ।" "ਵਸਤੂ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਰੁਕਦਾ; ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਂਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਦੇ ਸਮੇਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਉਧਵ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ 'ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾ ਕਰੋ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸਯੋਗ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝੋ।" "ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ, ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਿੰਦਿਆ, ਮਖੌਲ ਕੀਤਾ, ਈਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਮਾਰਿਆ, ਰੋਕਿਆ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਛੱਡੀ—" "ਗੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਥੁੱਕਿਆ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਕੀਤਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਝਟਕਿਆ—ਜੋ ਚੰਗਾ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰੇ।" ਤਦ, ਉਧਵ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਾਂ, ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ? ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।" "ਆਤਮਾ 'ਤੇ ਹੋਈ ਇਹ ਅਸਹਿਣੀ ਉਲੰਘਣਾ, ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ, ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਚਾਹੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ, ਪਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ।" "ਬ੍ਰਹਸਪਤੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਸਿਧਾਂਤ ਵਿਚ, ਤੇ ਹਰੀ, ਆਤਮ-ਸਿਧੀ ਵਿਚ, ਗਾਂ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਕਸੇਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ, ਗੀਤ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ, ਮਰਦ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ।" "ਭੋਜਨ ਤੇ ਹੋਮ ਨਾਲ, ਯਾਜਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਹੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਮੰਦ-ਵਿਨਾਸਕ, ਇਹ ਭੁੱਖ ਸਾਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦਾ ਨਿਵਾਰਣ ਕਰੋ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਕੀ-ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਭਕਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਲਈ, ਦਯਾਲੂ ਬੋਲ ਆਖੇ।" "ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਜਾਓ, ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਅੰਗੀਰਸ ਯਜਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਜਾਓ, ਗਵਾਲੇਓ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪਕਾ ਚੌਲ ਮੰਗੋ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮਹਾਨ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ।" "ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਗਵਾਲੇ ਉਥੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ।" "ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕੋ, ਸੁਣੋ! ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਆਦੇਸ਼-ਪਾਲਕ ਆਏ ਹਾਂ। ਜਾਣੋ, ਅਸੀਂ ਰਾਮ ਵਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਵਾਲੇ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਹੋਵੇ।" "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਧੀਆ ਜਾਣਕ, ਰਾਮ ਤੇ ਅਚੂਤ, ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਗਵਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੇ, ਭੁੱਖੇ ਹਨ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ, ਉਹ ਚਾਹੀਦਾ ਪਕਾ ਚੌਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੋ।" "ਹੇ ਉੱਤਮਵਰ, ਜੰਗਲੀ ਯਜਨ ਜਾਂ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਯਜਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਠਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਵੀ, ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।" "ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਆਈ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਸੁਣੀ ਨਹੀਂ—ਛੋਟੀ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਕਈ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਝੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਉਮਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ।" "ਜਗ੍ਹਾ, ਸਮਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਗਰੀ, ਮੰਤਰ, ਵਿਧੀ, ਪੁਜਾਰੀ, ਅੱਗ, ਦੇਵਤਾ, ਯਾਜਕ, ਯਜਨ ਤੇ ਧਰਮ—ਇਹ ਸਭ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਬਣੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਭੁੱਖ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਯਾ, ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਝੀ ਹੋਈ ਮਨੋਸਥਿਤੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ 'ਚ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।