ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਆਚੂਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਹੁਕਮ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੀਂ ਨਿਵੀਂ ਹੋਈਆਂ, ਤਾਂ ਦਇਆਵਾਨ ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਠੱਟਾ ਕਰਕੇ ਲਜਜਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਖੇਡ ਵਾਂਗੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵੀ ਲੈ ਲਏ, ਪਰ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਰੁੱਸੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਨਿਵੀਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਥੋਂ ਹਟੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਦਾਮੋਦਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਲਈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਰਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਬਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪੁਣਵੰਤਿ ਕੁੜਿਓ, ਤੁਹਾਡੀ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਜੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲਗਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੁੰਨੇ ਜਾਂ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਜਾਓ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿਚ ਸਫਲ ਹੋ ਕੇ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵੋਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਰਤ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਮਨੋ-ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਔਖਾ ਸੀ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਚਲੀ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਣ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਰੋੜੀ ਦੇ ਤੀਬਰ ਤੇਜ ਦਿਨ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਛਤਰੀਆਂ ਬਣ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਬਚਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਸਤੋਕਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਅੰਸ਼ੁ, ਸ਼੍ਰੀਦਾਮਾ, ਸੁਬਲ, ਅਰਜੁਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਰਿਸ਼ਭ, ਤੇਜਸਵੀਨ, ਦੇਵਪ੍ਰਸਥ, ਵਰੂਥਪ!" "ਇਨਾ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ, ਮੀਂਹ, ਧੁੱਪ, ਜਾ ਠੰਢ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਨਮ ਧੰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਮੰਗਣ ਆਏ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਭੇਜਦੇ। ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ, ਛਾਵਾਂ, ਜੜਾਂ, ਛਾਲਾਂ, ਲੱਕੜ, ਸੁਗੰਧੀ ਰਾਲ, ਰਸ, ਸੁਆਹ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਇਹੀ ਸਰੀਰ ਧਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਫਲਤਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਭ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ, ਗੁੱਛਿਆਂ, ਫਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਵੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹੇਠੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਅੰਦਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆ ਕੇ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪ ਵੀ ਮਿੱਠਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਆਪਣੀ ਤਰਪਤੀ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਮਰਜ਼ੀ ਚਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਉਥੇ ਆਏ ਤੇ ਭੁੱਖ ਲੱਗਣ ਕਾਰਨ, ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ: "ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤੂਹੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੌਤ ਆਉਣ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਰਅਸਲ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨਾ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਪਨਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਨਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤਿ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ, ਤੇ ਮਨ—ਸਭ ਪਦਾਰਥ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਵੰਡ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹੀ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮ।" "ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜੀਵ ਸਦਾ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਖਮ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਿੱਸਦੀ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ, ਦਰਿਆ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਜਾਂ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਫਲ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹਨ। ਇਹ ਦੀਵਾ ਲਪਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਧਾਰ, ਤੇ ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਝੂਠੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਭਰਮ।" "ਇਹ ਨਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਉਪਜਣ ਤੇ ਮਿਟਣ ਦੀ ਭਰਮ। ਗਰਭ, ਜਨਮ, ਬਚਪਨ, ਲੜਕਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਪ੍ਰੌੜ੍ਹ, ਬੁਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ—ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਚੀਆਂ-ਨੀਵੀਆਂ ਦੇਹਾਂ, ਕਲਪਨਾ ਰੂਪ ਹੀ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ; ਕੋਈ ਕਦੇ ਇਕ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ, ਕਦੇ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ।" "ਆਤਮਾ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਤੇ ਨਾਲ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਅਸਲਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਫਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪ ਦਰੱਖਤ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰਕ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤ ਗੁਣ ਨਾਲ ਦੇਵ, ਰਜਸ ਨਾਲ ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨੱਚਦੇ-ਗਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਵੀ ਓਹੋ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਗਣ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤ ਹਿਲਦੇ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਘੁੰਮਦੀ ਦਿੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਤੀਆਂ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਸੁਪਨੇ ਦੀਆਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਆਤਮਾ ਲਈ ਅਸਲ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਦਾਸਰਹ ਵੰਸ਼ੀ। ਵਿਸ਼ੇ ਅਸਲ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਮੁੱਕਦਾ; ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਤੇ ਜਾਗਦੇ ਦੋਵਾਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਉਦਧਵ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਨਾ ਫਸੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ। ਆਪ ਵਿਚ ਉਪਜੀ ਭਟਕਣ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਤੇ ਮੋਹ ਦੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝੋ।" "ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੱਢ ਦੇਵੇ, ਮਾੜੇ ਲੋਕ ਤੌੜਨ, ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਣ, ਡੁੰਘਣ, ਮਾਰੇ, ਰੋਕ ਲਵੇ ਜਾਂ ਰੋਜ਼ੀ ਰੋਟੀ ਲੈ ਲਵੇ—ਅਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਥੁੱਕਣ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਨ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕਰਨ—even then, ਜੋ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਉਚਾ ਕਰ ਲੈਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਸਲਤਾ, ਮੋਹ ਦੀ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਭਲੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਾਈ।