ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹੇ ਸ਼ਿਆਮਸੁੰਦਰ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ ਤੇ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਾਂਗੇ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੱਪੜੇ ਵਾਪਸ ਦੇ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਦੱਸਾਂਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਹਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਹੱਸ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੀਆਂ ਸੇਵਕ ਹੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮਨੋਂਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਲੈਣ।” ਤਦ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਜਿਹੜੀਆਂ ਠੰਢ ਕਾਰਨ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਝ ਅਸਹਾਇ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਮੋਹਣੇ ਉੱਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਰੱਖ ਲਏ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਨੰਗੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪਰ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਹੁਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਭੁੱਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਕੇ ਪਾ ਲਵੋ।” ਅਚੁਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਮਝ ਗਈਆਂ ਕਿ ਨੰਗੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਦੀ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਸਮਝ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ, ਤਦ ਦਯਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਕੇ, ਲਜਜਤ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਕੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲੋਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਨੰਦ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਸੀ। ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਦਾਮੋਦਰ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਇਛਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇਛਾ ਰੱਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਛਾ ਕਦੇ ਵਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਭੁੰਨੀਆਂ ਜਾਂ ਉਬਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਾਲਾਂ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੀਆਂ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਜਾਓ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਵੋਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਰਤ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਗਈਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵਿੱਛੋੜਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾਉਣ ਲਈ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹਨਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਾਂ ਕਰਕੇ, ਤਿੱਖੀ ਤੇ ਤਪਦੀ ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਬਚਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਦ ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਹੇ ਸਤੋਕਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਅੰਸ਼ੁ, ਸ਼੍ਰੀਦਾਮਾ, ਸੁਬਲ, ਅਰਜੁਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਰਿਸ਼ਭ, ਤੇਜਸਵੀਨ, ਦੇਵਪ੍ਰਸਥ, ਵਰੂਥਪ! ਵੇਖੋ ਇਹ ਮਹਾਨ ਜੀਵ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ, ਮੀਂਹ, ਧੁੱਪ ਤੇ ਠੰਢ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ, ਇਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿੰਨਾ ਧੰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਸ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਛਾਂ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਛਾਲ, ਲੱਕੜ, ਸੁਗੰਧਤ ਰਾਲ, ਰਸ, ਰਾਖ, ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰੀਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਉਹਨਾਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ, ਗੁੱਛੇ, ਫਲ ਤੇ ਫੁੱਲ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਵਿਚਲੇ ਰਾਹੀਂ ਗਏ। ਉਥੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਨਾਲ ਚਰਣ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵੀ, ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਈਆਂ ਚਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਭੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ: “ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਆਉਣ ਤੇ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਯਾਦ ਹੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਨਮ, ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਇੰਦਰੀ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਪਨੇ ਜਾਂ ਕਲਪਨਾ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੂਪ—ਇੰਦਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਮਨ—ਮੂਲ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਵੰਡ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਵੰਡ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ! ਜੀਵ ਲਗਾਤਾਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਤੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਖਮ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਚਾਲ ਕਾਰਨ ਇਹ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ, ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਫਲ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਤੇ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੀਵਾ ਲਪਟ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਪਾਣੀ ਧਾਰ, ਤੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਮਨੁੱਖ—ਇਹ ਸਭ ਬੋਲ ਝੂਠੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸਦੀਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਧਾਰਨਾ। ਇਹ ਨਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਜਾਂ ਮਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਭਧਾਰਣ, ਗਰਭਵਾਸ, ਜਨਮ, ਬਚਪਨ, ਕਿਸ਼ੋਰਾਵਸਥਾ, ਜਵਾਨੀ, ਪੱਕੀ ਉਮਰ, ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ—ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਚੀਆਂ-ਨੀਂਵੀਆਂ ਕਲਪਨਾ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਦੇਹਾਂ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੰਸਰਗ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ ਜਾਂ ਛੱਡੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਆਪਣੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮਿਟਣ ਦੀ ਸਮਝ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਬੀਜ ਤੇ ਫਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਰੱਖਤ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਦਰੱਖਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ, ਸਾਕਸ਼ੀ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਸੰਪਰਕ ਦੀ ਭੁਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਤਵ ਗੁਣ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਰਜਸ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ, ਤੇ ਤਮਸ ਨਾਲ ਭੂਤ ਤੇ ਪਸ਼ੂ। ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੂਜੇ ਨੱਚਦੇ-ਗਾਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੁਣ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਅਕਰਮਕ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਗਣ ਨਾਲ ਦਰੱਖਤ ਹਿੱਲਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਘੁੰਮਦੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਵੀ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੱਤ ਸਮਝਾਏ, ਤੇ ਸਭ ਗੋਪ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇ।