ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਮਸਕਰੀ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੋਹਣੀਆਂ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਆਓ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਜਾਓ, ਸਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਾ ਆਉ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਚੁਟਕਲਾਪ੍ਰਸਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਲਜਜਤ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਵੇਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਪਰ ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਆਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਇਹ ਜ਼ੁਮਲਾ ਹੱਸ ਕੇ ਆਖਿਆ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ। ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਲ ਤੱਕ ਡੁੱਬੀਆਂ, ਕੰਬਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਹੇ ਨੰਦਨੰਦਨ, ਸਾਡੀ ਇੱਜ਼ਤ ਰੱਖੋ। ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵ੍ਰਜ ਦਾ ਮਾਣ ਹੈਂ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਦੇ, ਅਸੀਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਾਂ।” ਫਿਰ ਉਹ ਅਖੀਰ ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਹੇ ਸ਼ਿਆਮਸੁੰਦਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀਆਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਖੇਂਗਾ, ਮੰਨ ਲਵਾਂਗੀਆਂ। ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨਹਾਰ, ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਦੇ ਦੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਾਂਗੀਆਂ।” ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਹੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਮੰਨੋਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਲੈਣ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਗੋਪੀਆਂ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਦੀਆਂ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈਆਂ, ਪਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਲਾਚਾਰ ਸਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਮਲ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਲਏ ਤੇ ਹੱਸ ਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਨੰਗੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗਈਆਂ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਅਪਰਾਧ ਹੈ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਪਾ ਲਓ।” ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਮਝ ਗਈਆਂ ਕਿ ਨੰਗੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨਚਾਹੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਸਤੇ, ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਦ ਉਹ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਲਜਜਤ ਹੋਈ, ਖੇਡ ਬਣਾਈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਲੈ ਲਏ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੰਝ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਈਆਂ। ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾ ਲਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਸੀ, ਨੈਣ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਲਜਜਤ ਨਾਲ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿ ਗਈਆਂ, ਪਰ ਉਥੋਂ ਹਿਲੀਆਂ ਨਹੀਂ। ਦਾਮੋਦਰ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਨੋਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲਿਓ, ਤੁਹਾਡਾ ਮਨੋਰਥ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀਆਂ ਹੋ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਕਾਮ ਵਲ ਨਹੀਂ ਮੋੜਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਕੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਉਬਲੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜੋਂ ਵਿਚੋਂ ਅੰਕੁਰ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਜਾਓ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰੋਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਰਤ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਵਾਸਤੇ ਕੀਤਾ ਸੀ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਚਲ ਪਈਆਂ। ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਕੰਵਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸੀ।” ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਵਾਲ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਤੱਕ ਗਾਂ ਚਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਦੁਪਹਿਰ ਦੀ ਤੀਖੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਛਾਂਵ ਵਾਂਗ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨੇ ਵ੍ਰਜ-ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਸਤੋਕਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਅੰਸ਼ੁ, ਸ੍ਰੀਦਾਮ, ਸੁਬਲ, ਅਰਜੁਨ, ਵਿਸ਼ਾਲ, ਰਿਸ਼ਭ, ਤੇਜਸਵੀਨ, ਦੇਵਪ੍ਰਸਥ, ਵਰੂਥਪ! ਇਹ ਵੱਡੇ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ। ਹਵਾ, ਮੀਂਹ, ਧੁੱਪ ਜਾਂ ਠੰਢ—ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿੰਨਾ ਧੰਨ ਹੈ! ਸਭ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਚੇ ਭਲੇ ਲੋਕ ਕਦੇ ਵੀ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ ਵਾਪਸ ਭੇਜਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਫਲਾਂ, ਛਾਂਵ, ਜੜਾਂ, ਛਾਲ, ਲੱਕੜ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਰਸ, ਲਾਹ, ਰਾਖ ਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ-ਸਫਲਤਾ ਹੈ—ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ, ਧਨ, ਬੁੱਧੀ ਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਲਾ ਕਰੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਤਾਜ਼ੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਗੁੱਛੇ, ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦੇ ਹੋਏ, ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਥੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਠੰਢਾ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਪਾਣੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾ ਕੇ, ਗਵਾਲੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਸ ਭੀ ਬੁਝਾ ਲੈਂਦੇ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਵਾਂ ਚਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਰਾਮ ਭੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਗਵਾਲੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗ ਕੇ, ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੌਤ ਆਉਣ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸ਼ਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ, ਭਾਵੇਂ ਆਪੇ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨਾ ਜਾਂ ਮੋਹ। ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਪਨਾ ਜਾਂ ਮੋਹ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਨਵੀਂ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ—ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਮਨ—ਸਭ ਪਦਾਰਥ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਨ; ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਦੀ ਵੰਡ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਤੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ। ਹਾਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਜੀਵ ਸਦਾ ਆਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੁਖਮ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਗਤੀ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲੌਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪਾਣੀ, ਜਾਂ ਰੁੱਖ ਦੇ ਫਲ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਉਮਰਾਂ ਤੇ ਹਾਲਤਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਲੌ, ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਧਾਰ, ਤੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕਹਿਣਾ ਝੂਠਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਦੀ ਸੋਚ। ਇਹ ਨਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਰਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਅੱਗ ਜੱਗਦੀ ਤੇ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਰਭ, ਜਣਮ, ਬਚਪਨ, ਲੜਕਪਨ, ਜਵਾਨੀ, ਪੱਕਾ ਪਨ, ਬੁੱਢਾਪਾ ਤੇ ਮੌਤ—ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਨੌ ਪੜਾਅ ਹਨ। ਇਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉੱਚੇ-ਹੇਠਲੇ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਮਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹਨ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਜਾਂ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਤਮਾ ਦਾ ਆਉਣਾ ਤੇ ਜਾਣਾ ਪਿਓ-ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੀ ਸੱਚੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਰੁੱਖ ਦੇ ਬੀਜ ਤੇ ਫਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਆਪ ਰੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਦਰਸ਼ਕ ਆਤਮਾ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।