ਇਹ ਕਥਾ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਆਖਿਆ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਫਲ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਜੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟਿੱਪ ਤਕ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਰਸਦਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੁਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕੱਢਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਰਸ ਨਾ ਚਖੀ ਜਾਂਦੀ। ਜਦ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਗਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਿਆ ਉਹ ਘੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਾਂਦੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚੀਨੀ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤਕ ਵਿਆਪਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ, ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵVedਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਚੁੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਗੀਤਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਦ ਦੁਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ (ਨਾਰਦ ਜੀ) ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਕਥਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਦਰਾਯਣ (ਵਿਆਸ ਜੀ) ਤੁਰੰਤ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਅਚੰਭਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਉਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਸੁਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁਖ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਗਏ ਰਸਮਈ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਕਰਨ ਲਈ—ਮੈਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਸੰਚਿਤ ਭਾਗ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਵੇਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਭ੍ਰਮ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ—ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ। ਜਦੋਂ ਸੰਕਾਦਿਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਯਗਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ। ਇਹ ਯਗਨ ਕਿੱਥੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਦੱਸੋ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਹ ਲੋਕ ਦੱਸਣ ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ? ਉਥੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਹੋਵੇ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਸੁਣੋ—ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਆਨੰਦ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ ਉਥੇ ਆਸਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਅਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਰਮ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਰਜਨ ਥਾਂ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ। ਜਦ ਉਥੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ; ਕਥਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਕੁਮਾਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਉਕਤ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣ ਲਈ। ਜਦ ਉਹ ਕੰਢੇ ਉਪਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਮਾਨਵ ਲੋਕ, ਦੇਵ ਲੋਕ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ। ਸਭ ਲੋਕ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਉਥੇ ਦੌੜੇ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਏ। ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤिथि, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਅਤ੍ਰੀ, ਅਤੇ ਪਿੱਪਲਾਦਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਚੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਆਏ। ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆ ਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਪਹੁੰਚੇ। ਵੇਦਾਂਤ, ਵੇਦ, ਮੰਤ੍ਰ, ਤੰਤਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ, ਦਸ ਅਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ, ਅਤੇ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਆਏ। ਉਥੇ ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹੋਰ ਝੀਲਾਂ, ਤੀਰਥ, ਸਾਰੀ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਆਦਿ ਜੰਗਲ ਆਏ। ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਏ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਆਏ; ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਭਰਕਮਤਾ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਕੇ ਲਿਆਇਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਦੀਖਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਕੁਮਾਰਾ, ਸਭ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਵੈਸ਼ਨਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਤਿਆਗੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ-ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਸਤੀਆਂ। ਵਿਜੈ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ, ਨਮਸਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠੀਆਂ; ਭੁੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਛੜਾਟ ਹੋਈ। ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਈ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਵਾਞਛਾ-ਪੂਰਨ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਖਰੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਕੁਮਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਜਨਮੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਥੇਲੀ 'ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਣਯੋਗ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਣਯੋਗ; ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਹਰੀ ਜੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣੋ। ਪਿਆਰੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਅਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਉਹ ਕੇਵਲ ਭਟਕਾਵਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਇਕੱਲਾ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗਰਜਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਰੋਜ਼ ਹੋਵੇ, ਅਸਲ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗਨ ਅਤੇ ਸੌ ਵਾਜਪੇਯ ਯਗਨ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਸोल੍ਹਵੇਂ ਭਾਗ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਤਪਸਵੀਓ, ਪਾਪ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤਕ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੁਣਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ, ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਆਨੰਦ ਸਥਾਨ 'ਤੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।