ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ, ਉੱਚੇ ਕੱਦ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਟਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਤਪੱਸਵੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਗੰਦਲੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਦੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸਦੀ ਯਥਾਯੋਗ ਆਗਵਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਬੈਠਾਇਆ, ਉਪਚਾਰ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਤੇਰੀ ਇਹ ਭਟਕਣਾ, ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹਰਿ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈਂ। ਤੂੰ, ਜੋ ਕਦੇ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਅੱਗ, ਇੰਦਰ, ਵਾਯੂ, ਯਮ, ਧਰਮ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਅਸਥਾਨ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ—ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ, ਨਮਨ। ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੂ ਰਥ 'ਤੇ, ਜੋ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦਾ, ਤਾਂ ਭੀ ਤੇਰਾ ਰਥ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਕੇ, ਤੇ ਮਹਾਨ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਰਵੀ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਜੇ ਤੂੰ ਨਾ ਹੋਵੇਂ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈਆਂ ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਡਾਕੂਆਂ ਵਲੋਂ ਤੋੜੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਜੋ ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਜੇ ਤੂੰ ਸੁੱਤਿਆ ਰਹਿੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਡਾਕੂਆਂ ਵਲੋਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ; ਆਓ, ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਉਸੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੁਣ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਸਰਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਸੀ, ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਕਾਤਿਆਯਨੀ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਕਾਲਿੰਦੀ (ਯਮੁਨਾ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ 'ਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰੇਤ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਮਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਸੁਗੰਧਤ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਦਨ, ਭੋਗ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਤੋਹਫੇ—ਅੰਕੁਰ, ਫਲ, ਅਨਾਜ ਆਦਿ—ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦੀਆਂ: "ਹੇ ਕਾਤਿਆਯਨੀ, ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਮਹਾ-ਯੋਗਿਨੀ, ਸਰਵੋਚ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨੰਦ-ਨੰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਪਤੀ ਬਣਾਓ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ 'ਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਭਦਰਕਾਲੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਇਹੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਕਿ ਨੰਦ-ਨੰਦਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਬਣਨ। ਹਰ ਸਵੇਰੇ, ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਾਂਹ-ਫੜੀ ਹੋਈ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਂਦੀਆਂ, ਕਾਲਿੰਦੀ 'ਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਰੱਖ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ 'ਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਤਦ, ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥੇ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਮਜ਼ਾਕ 'ਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਆਓ ਕੁੜਿਓ, ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣਾ-ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਲਵੋ, ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਈਆਂ ਹੋ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲਿਓ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਆਓ, ਸਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਾ ਆਉ।" ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਇਹ ਚੇੜ-ਛਾੜ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਸ਼ਰਮਾਂ-ਸ਼ਰਮਾਂ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਮੁਸਕੁਰਾਈਆਂ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਆਈਆਂ। ਜਦ ਗੋਵਿੰਦ ਜੀ ਨੇ ਇੰਝ ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਗਲ ਤੱਕ ਡੁੱਬੀਆਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਹੇ ਨੰਦ-ਨੰਦਨ, ਸਾਡੀ ਲਾਜ ਰੱਖੋ; ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਾਂ ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਹੋ। ਸਾਡੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇਵੋ, ਅਸੀਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਖੋ, ਕਰਾਂਗੀਆਂ; ਸਾਡੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇਵੋ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਾਂਗੀਆਂ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੀਆਂ ਦਾਸੀਆਂ ਹੋ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੱਸਦੀਆਂ-ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਲੈਣ।" ਤਾਂ, ਠੰਢ ਕਾਰਨ ਕੰਬਦੀਆਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਦੀਆਂ, ਠੰਢ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, "ਤੁਸੀਂ ਨੰਗੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਗਈਆਂ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ 'ਚ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਇਹ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਨ ਲਵੋ।" ਭਗਵਾਨ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਸਮਝ ਗਈਆਂ ਕਿ ਨੰਗੀਆਂ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਨਿਵੀਂ ਨਿਵੀਂ ਹੋ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਤਦ ਮਾਤਾ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਦਇਆ ਕਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੇੜਿਆ ਗਿਆ, ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਹੋਈ, ਖੇਡਾਂ-ਮਜ਼ਾਕ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈ ਲਏ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਰੁੱਸੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਉਲਟ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਸੰਗਤ 'ਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨ ਲਏ, ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਜ਼ਰ ਥੱਲੇ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਉਥੋਂ ਅਲੱਗ ਹੋਣ ਨੂੰ ਮਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦੀਆਂ। ਭਗਵਾਨ ਦਾਮੋਦਰ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਧਰਮੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੂਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਇਸਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਦੇ ਭੋਗ-ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਬਲੇ ਜਾਂ ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉਗਦੇ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵ੍ਰਜ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਆਪਣਾ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ। ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਤਾਂ 'ਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਮੇਲਾ ਕਰੋਂਗੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵਰਤ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਨ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਫਿਰ, ਨੰਦ-ਨੰਦਨ, ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਦਰਖ਼ਤ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼, ਤਪਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਛਾਂ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਬੋਲ ਉਚਾਰੇ।