ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਜਿਸ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਦੇ ਭਟਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਅਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਸਰਨ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸਾਰ ਵਿਚੋਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਫਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਟਿੱਪ ਤਕ ਸੁਆਦ ਤਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਸੁਆਦ ਤਦੋਂ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਆਨੰਦ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ 'ਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਘਿਉਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਤਦੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜਦ ਉਹ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ; ਤਦ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸੁਖ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਿੱਠਾਸ ਅੰਦਰੋਂ ਅੰਤ ਤਕ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੱਖਰੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਉਂ ਹੀ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।" "ਵੇਦਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗੀਤਾ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਵੀ, ਜਦ ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ, ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਆਨ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ ਹੀ ਬਾਦਰਾਯਣ (ਵਿਆਸ ਜੀ) ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।" "ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ? ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਸੁਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਚਿਰਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਾਂ ਵਲੋਂ ਗਾਏ ਗਏ ਕਥਾ-ਅੰਬਰਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸੀ ਦੀ ਸਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਵਿਵੇਕ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਹੁਣ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ—ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਤਮ ਦਾ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਇਆ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੰਕਾਦਿਕ ਆਦਿਕ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਯਜ੍ਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ।" "ਇਹ ਯਜ੍ਨ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ।" "ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ? ਉਥੇ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤ ਨਿਭਾਈ ਜਾਵੇ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸੁਣੋ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ 'ਆਨੰਦ' ਨਾਂਕ ਸਥਾਨ ਹੈ।" "ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਵੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ, ਬੂਟੇ, ਨਰਮ ਰੇਤ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਜਨ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਨਹੀਂ।" "ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਬੁਢੇਪਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਾਥਣੀਆਂ (ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ) ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਤ੍ਰਿਓਂ ਨਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਬਰਤ ਪੀ ਸਕਣ।" "ਜਦ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੱਲਚਲ ਮਚ ਗਈ।" "ਸਭ ਕੋਈ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅੰਬਰਤ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਉਥੇ ਦੌੜ ਪਏ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥਿ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਪਿੱਪਲਾਦ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਯੋਗ ਦੇ ਆਚਾਰ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂ ਆਦਿਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆਏ।" "ਵੇਦਾਂਤ, ਵੇਦ, ਮੰਤਰ, ਤੰਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ, ਦੱਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਦਰਿਆ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿਕ ਸਰੋਵਰ, ਤੀਰਥ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਦੰਡਕ ਆਦਿਕ ਜੰਗਲ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।" "ਪਹਾੜ, ਹੋਰ ਜੀਵ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਦਾਨਵ ਵੀ ਆਏ, ਪਰ ਉਹ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਕੇ ਲਿਆਇਆ।" "ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿਖਾਈ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ ਮਿਲਣ ਮਗਰੋਂ, ਕੁਮਾਰ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਬੈਠ ਗਏ।" "ਵੈਸ਼ਨਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।" "ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤੇ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਇਸਤਰੀਆਂ।" "ਵਿਜੈ ਦੇ ਨਾਅਰੇ, ਸਤਿਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਭੁੰਨੇ ਹੋਏ ਦਾਣੇ ਤੇ ਫੁੱਲ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਵਰ੍ਹਾਏ ਗਏ।" "ਅਨੇਕਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਆਪਣੇ ਵਿਹੰਗਮ ਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਇੱਛਾ-ਪੂਰਕ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਸਭ ਦੀ ਚਿੱਤ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਸੁਣਾਈ।" ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਸਦਾ ਸਰਵਣਯੋਗ ਹੈ, ਸਦਾ ਸੁਣੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਜੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਜਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ—ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।" "ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਤਕ ਇਕ ਛਿਨ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਕਈ ਹੋਰ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ? ਕੇਵਲ ਇਕ ਭਾਗਵਤ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗੱਜਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਘਰ, ਜਿੱਥੇ ਰੋਜ਼ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਉਥੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।