ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਵਾਣੀ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਛੰਦ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਅੱਖਰ ਵਧਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਰਚਦਾ ਅਤੇ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਛੰਦ—ਗਾਇਆਤਰੀ, ਉਸ਼ਣਿਕ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ, ਬ੍ਰਹਤੀ, ਪੰਕਤੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ, ਜਗਤੀ, ਅਤਿਛੰਦਸ, ਅਤਿਆਸ਼ਟੀ, ਅਤਿਜਗਤ ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹਨ। ਇਹ ਵਾਣੀ ਕੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ, ਕੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ? ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਲ ਭੇਤ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਵਾਣੀ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ, ਕਈ ਵਾਰ ਅਸਤੀਤਵ ਦਾ ਨਕਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ, ਜੋ ਧੁਨੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਕੇ, ਆਖਰਕਾਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਤਪੋਵਨ ਹਿਰਨ, ਸੂਰ, ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ, ਬਲਦ, ਭੈਸ, ਹਾਥੀ, ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਪੁੱਛ, ਬਾਂਦਰ, ਨੀਵਰ ਅਤੇ ਸੱਪ ਆਦਿਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅੱਗ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਰ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਦਇਆ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚਾ, ਕੰਵਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਛਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਤਪਸਵੀ ਲਈ ਜਿਵੇਂ ਢੁੱਕਵਾਂ ਸੀ, ਅਸੁਧ ਅਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗਿਆ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਯਥਾਯੋਗ ਦਾਨ-ਦੱਖਣਾ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਘੁੰਮਣਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਵਾਸਤੇ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅੱਗ, ਇੰਦਰ, ਪਵਨ, ਯਮ, ਧਰਮ ਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਰੂਪ ਤੇ ਪਦ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ ਹੈ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ!” “ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਜਿੱਤੂ ਰਥ ’ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਰਤਨ ਜੜੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਫੌਜ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਕੁਚਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋ।” “ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਰਥ ਛੱਡ ਦਿਉ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀਆਂ ਮਰਿਆਦਾਵਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬਣਾਈਆਂ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਡੱਕੂਆਂ ਵਲੋਂ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਅਧਰਮ ਵਧ ਜਾਵੇਗਾ, ਲਾਲਚੀ ਤੇ ਅਣਸੰਯਮੀ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਪਾਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਅਲਸ ਹੋ ਜਾਓ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਡੱਕੂਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਵੀਰ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ; ਆਓ, ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ, ਜੋ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਕਰੀਏ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਸਰਦੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਮਹੀਨਾ ਸੀ, ਨੰਦਬਾਬਾ ਦੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਕਾਤਿਆਯਨੀ ਦੇ ਵਰਤ ਲਈ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਦੀਆਂ। ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਰੇਤ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਸੁਗੰਧੀ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਚੰਦਨ, ਭੋਜਨ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਛੋਟੇ-ਵੱਡੇ ਦਾਨ—ਅੰਕੁਰ, ਫਲ, ਅਨਾਜ ਆਦਿ—ਦੇ ਨਾਲ ਭਦਰਕਾਲੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦੀਆਂ: “ਹੇ ਕਾਤਿਆਯਨੀ, ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਮਹਾ-ਯੋਗਿਨੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਦੇਵੀ, ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਪਤੀ ਬਣਾ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲਾਈ, ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਭਦਰਕਾਲੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣੇ। ਹਰ ਸਵੇਰੇ, ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਂਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਾਲਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਂਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕਦੰਬ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਅਤੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕੀਅਤ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, “ਆਓ ਕੁੜਿਓ, ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੋ, ਲੈ ਜਾਓ; ਮੈਂ ਸੱਚ ਆਖਦਾ ਹਾਂ, ਮਜ਼ਾਕ ਨਹੀਂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਨਾਲ ਥੱਕ ਗਈਆਂ ਹੋ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ, ਇਹ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਆਓ, ਸਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਨਾ ਆਓ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇਹ ਚੁਟਕਲੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਲਜਾ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾਈਆਂ, ਪਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਾ ਆਈਆਂ। ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਨੇ ਐਸਾ ਆਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਚੰਚਲ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਉਹ, ਗਲੇ ਤੱਕ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਆਖਣ ਲੱਗੀਆਂ, “ਹੇ ਨੰਦਲਾਲ, ਸਾਡੀ ਲਾਜ ਰੱਖ, ਅਸੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਾਂ, ਤੂੰ ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰੀ ਹੈਂ। ਸਾਡੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਦੇ ਦੇ, ਅਸੀਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਾਂ।” “ਹੇ ਸ਼ਿਆਮਸੁੰਦਰ, ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਖੇਂਗਾ, ਕਰਾਂਗੀਆਂ; ਸਾਨੂੰ ਕਪੜੇ ਦੇ ਦੇ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਾਂਗੀਆਂ।” ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੀ ਸੇਵਕ ਹੋ ਅਤੇ ਜੋ ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਉਹ ਕਰੋਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਹੱਸਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਪੜੇ ਲੈ ਲੈਣ।” ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ, ਠੰਢ ਕਰਕੇ ਕੰਬਦੀਆਂ, ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਆਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੇਬਸੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: “ਤੁਸੀਂ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਆਈਆਂ, ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾਓ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਫਿਰ ਆਪਣੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਲੈ ਲਓ।” ਅਚ্যੁਤ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਮਝ ਗਈਆਂ ਕਿ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸੀ। ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ, ਉਹ ਸਮਝ ਗਈਆਂ ਕਿ ਇਹ ਸਿੱਧਾ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਆਇਆ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਤਾਂ ਦਯਾ ਦੇ ਸਾਗਰ, ਦੇਵਕੀ ਨੰਦਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਤੰਗ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਲਜਜਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਪੜੇ ਲੈ ਲਏ, ਪਰ ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਰਾਜ਼ ਨਾ ਹੋਈਆਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਨੰਦ ਆਇਆ। ਆਪਣੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਪਾ ਕੇ, ਮਨੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੀਆਂ, ਉਹ ਕੁੜੀਆਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ, ਉਥੋਂ ਹਿਲਦੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।