ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਨ ਜਨੋ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਪਾਠ-ਕਥਾ ਦੁਆਰਾ, ਜਿਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਸ਼ਲੋਕ, ਹਰ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਰਸ਼ਟੀ ਕਦੇ ਭਟਕਦੀ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਡਾ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ। ਫਿਰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ, "ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਆਪਣੀ ਵਿਲੱਖਣ ਫਲ-ਸਰੂਪਤਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਸੁਆਦ ਤਦ ਤੱਕ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਲਈ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਕੱਢਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤੇ ਜਦ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਰਸ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਓਹੀ ਹਾਲ ਚੀਨੀ ਦਾ ਹੈ—ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਕੱਢੀ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਦਾ ਰਸ ਹੈ। ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹਥਿਆਉਣ ਲਈ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦਾ ਰਚਿਯਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਦ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਪੇ ਹੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਦਰਾਯਣ (ਵਿਆਸ ਜੀ) ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੁੱਛ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਸੁਣਣੀ ਹੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਂਦਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਫ-ਚਿੱਤ ਸੰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਗਾਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ।" ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੇ ਉਤਪੱਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਵੇਕ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੰਨਕ ਆਦਿਕ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਵੈਰਾਗ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਯਜ੍ਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਮੈਂ ਇਹ ਯਜ੍ਨ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਥਾਂ ਦੱਸੋ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਮਝ ਪਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਉਥੇ ਕਿਹੜੀ ਵਿਧੀ ਹੋਵੇ?" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਾਰਦ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਆਨੰਦ ਹੈ।" "ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਓਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਨਵੀਂ, ਨਰਮ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਹੈ, ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵੈਰ ਨਹੀਂ।" "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਜਾਓ, ਆਪਣਾ ਜ਼ਰਾਥ ਹੋਇਆ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੋ, ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰੋ, ਤਾਂ ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਆਪ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਉਸਦੀਆਂ ਸਾਥਣੀਆਂ ਵੀ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਤ੍ਰੈਣੀ (ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ) ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਜਲਦੀ ਹੀ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਸਕਣ।" "ਜਦ ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਮਾਨਵ ਲੋਕ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ।" "ਸਭ ਜਣੇ ਭਾਗਵਤ ਰਸ ਪੀਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਦੌੜੇ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਭਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚ੍ਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀਪੁਤਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੁਪੁਤਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਤੇ ਪਿੱਪਲਾਦ ਆ ਗਏ।" "ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਹਿਰ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਘਰਵਾਲੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆ ਗਏ।" "ਵੇਦਾਂਤ, ਵੇਦ, ਮੰਤ੍ਰ, ਤੰਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵੰਤ ਸਰੂਪ, ਦੱਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ, ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ।" "ਉੱਥੇ ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਨਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਸਰੋਵਰ, ਤੀਰਥ, ਸਮੁੱਚੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਤੇ ਦੰਡਕ ਆਦਿ ਜੰਗਲ ਵੀ ਆ ਗਏ।" "ਪਹਾੜ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਆ ਗਏ, ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਦਾਨਵ ਵੀ ਆ ਗਏ; ਪਰ ਉਹ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਲਿਆਇਆ।" "ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਦਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਤੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਵੈਸ਼ਣਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਤਿਆਗੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।" "ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ; ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵੇਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਔਰਤਾਂ।" "ਵਿਜੈ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਾਂ, ਨਮਨ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀ ਧੁਨ ਗੂੰਜੀ; ਭੁੰਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਾਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ।" "ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਮਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਕਾਮਧੇਨੂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗੇ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਵਿਕਾਰੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੜੀ ਸਾਫ਼ਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈ।" ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਾਂਗੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਸ੍ਰੀ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਾ ਜੋਗ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੇਵਾ ਜੋਗ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਜੀ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ, ਬਾਰਾਂ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਇਹ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੈ—ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।" "ਪਿਆਰੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਇਨਸਾਨ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਭਟਕਾਵਾ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਇਕੋ ਭਾਗਵਤ ਗ੍ਰੰਥ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗੱਜ ਕੇ ਉੱਚਾਰਦਾ ਹੈ।