ਇੱਕ ਵਾਰ, ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਕਿਹਾ, “ਓ ਸਖੀਓ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ—ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਮੁਰਲੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਡੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।” ਮੈਂਗੋ ਦੀਆਂ ਨਰਮ ਟਾਹਣੀਆਂ, ਪੱਤੀਆਂ, ਮੋਰ ਦੇ ਪੰਖ, ਕਮਲ ਤੇ ਕੁਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਹੋਈ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਪੋਸ਼ਾਕਾਂ ਪਹਿਨੇ, ਦੋਵੇਂ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਗੋਪਾਂ ਦੀਆਂ ਮੰਡਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਹਰ ਨਾਚਣ ਵਾਲੇ ਸਟੇਜ ਤੇ ਗਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਆਸਚਰਜ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਮੁਰਲੀ ਕਿੰਨੀ ਧਨਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਦਾਮੋਦਰ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪ ਹੀ ਚਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਾਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਮਿੱਠਾਸ ਨੂੰ ਚੱਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਕੰਪਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅੰਸੂ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।” “ਸਖੀ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਗੋਵਿੰਦ ਮੁਰਲੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਸਤ ਮੋਰ ਨੱਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ‘ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਅਜੇ ਇਹ ਸਾਦਾ-ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਿਰਨ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਧਨਵਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਨੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਾਲੇ-ਹਿਰਣ ਸਾਥੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮੁਰਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੂਪ ਅਤੇ ਚਾਲ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮੁਰਲੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ, ਇਕੱਲੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵੀਆਂ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ‘ਚ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਝੜਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਢੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਾਂਵਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਮੁਰਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਨਾਲ ਪੀ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਝੇ, ਦੁੱਧ ਮੂੰਹ ‘ਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਅੰਸੂ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ‘ਚ ਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ। “ਮਾਂ, ਇਸ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਧਨਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਨ; ਸੁੰਦਰ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਢੀਆਂ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮੁਰਲੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨਜ਼ਰ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਨਦੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਹਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਕਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਹਾਵਾਂ-ਹਥੀਂ ਮੁਰਾਰੀ ਨੂੰ ਲਗਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਕਮਲ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਚਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮੁਰਲੀ ਵਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਰੁੱਖ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਡਾਢੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਛਾਵਾਂ ਫੈਲਾ ਕੇ ਮਿੱਤਰ ਨੂੰ ਛਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੁਲਿੰਦਾ ਜਾਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ‘ਤੇ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਘਾਹ ‘ਤੇ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਲਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪੀੜ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪਹਾੜ, ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ; ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਢਲਾਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਨਰਮ ਘਾਹ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਰਲੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਹਲਚਲ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰੁੱਖ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬੰਧਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਆਸ਼ਚਰਜ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿੱਚ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਉਸ ਦੀ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ, ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਏ ਦੇ ਇਕੀਹਵੇਂ ਚੈਪਟਰ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੱਖਿਆ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਜਾਂ ਉੱਚੀ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਸਿਰਫ਼ ਸਰੀਰ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੌਂਕਣ ਵਾਲਾ ਬੈਲੋ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ-ਕਾਮ ਫਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਲੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ। ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ, ਮਾਨਵ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਹਿਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਦੁਖ ਦੀ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਲੋਕ, ਸਮਝ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਫਲ-ਕਾਮ ਫਲ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜੋ ਕਾਮੀ, ਦਇਆਯੋਗ ਅਤੇ ਲੋਭੀ ਹਨ, ਉਹ ਫਲ ਦੀ ਥਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਮਨ ਲਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਮੱਧੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਅੱਗ ‘ਤੇ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਦੁਨੀਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। “ਸਖੀ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਸਤ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਸਤ-ਸੰਗੀਤ ਤੋਂ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ, ਉਹ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਢੱਕੀ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।” ਮੇਰੀ ਪਰੋਕਸ਼ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ‘ਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਗਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨਿਰਦਈ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਕਰਕੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦੇ ਕੇ ਯਗਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਅਸਲ ਧਨ ਛੱਡ ਕੇ ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਆਸ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਸਾਰ ਲਾਭਾਂ ਦਾ ਕਲਪਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਰਜ, ਸਤ, ਜਾਂ ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਮੁੱਖ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਇਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਸਵਰਗ ‘ਚ ਆਨੰਦ ਕਰਾਂਗੇ,” ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਧਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵੀ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਵੇਦਾਂ, ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਬ੍ਰਹਮ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ; ਰਿਸ਼ੀ ਪਰੋਕਸ਼ ਵਚਨ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਰੋਕਸ਼ ਬੋਲਣ ਪਸੰਦ ਹੈ। ਧੁਨੀ-ਬ੍ਰਹਮ, ਜੋ ਜੀਵ-ਪ੍ਰਾਣ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸਮਝਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ; ਇਹ ਬੇਅੰਤ, ਅਗਾਧ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰੇ, ਅਨੰਤ, ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਧੁਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਧਾਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਮਕੜੀ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਜਾਲ ਬੁਣਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ-ਧੁਨੀ, ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਛੰਦਾਂ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਓਮ ਤੋਂ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਅੰਜਨ, ਸਵਰ, ਉਸ਼ਮ ਅਤੇ ਗੂੰਜਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਹਨ, ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ, ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਅਤੇ ਸਮੇਟਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਛੰਦਾਂ ਚਾਰ ਅੱਖਰ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਗਾਯਤਰੀ, ਉਸ਼ਣਿਕ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ, ਬ੍ਰਹਤੀ, ਪੰਕਤੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ, ਜਗਤੀ, ਅਤਿਛੰਦਸ, ਅਤਿਅਸ਼ਟੀ, ਅਤਿਜਗਤ, ਅਤੇ ਵਿਰਾਟ—ਇਹ ਛੰਦ ਹਨ। ਇਹ ਕੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੀ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਉਸ ਦਾ ਅਸਲ ਭੇਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਅਕਤ ਤੇ ਨਕਾਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ, ਧੁਨੀ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰ ਕੇ, ਆਖਿਰਕਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਹਿਰਨ, ਸੂਰ, ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ, ਬਲਦ, ਭੈਂਸ, ਹਾਥੀ, ਗਾਂ ਦੀਆਂ ਪੂੰਛਾਂ, ਬਾਂਦਰ, ਨਿਉਲ, ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਤੀਰਥ ‘ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਮੁਖਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਗਨ ਦਾ ਅੱਗ ਬਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਉਹ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਠੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ-ਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨ ਕਰਕੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਵਿਰਲੇ, ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਭਰੀ ਲੀਲਾ, ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਗੋਪੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੱਖਾਂ, ਮਨ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।