ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇਵਤਾ-ਭਾਵ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਬਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਗਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੁਖ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਜਦੋਂ ਭਗਵਤ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਸਤੇ ਦੀ ਧੁਨ ਚਰਚਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਹਾੜ ਵਾਂਗ ਬਿਘਾੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ — ਇਹ ਤਿੰਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਘਰ-ਘਰ, ਮਨੁੱਖ-ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਜਦੋਂ ਵੇਦ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੀ ਚਰਚਾ, ਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਪਾਠ, ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਤਿੰਨ — ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ — ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ..." "ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਪਾਠ ਤੋਂ, ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ, ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿਚ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ: "ਹੇ ਅਕਲਪਤ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਏਆਂ ਤੇ ਦਇਆਲੁ ਹੋ।" ਫਿਰ ਕੁਮਾਰਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਸ ਤੋਂ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੱਖਰਾ ਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਫਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਫਲ ਦਾ ਰਸ, ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਚੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਜਦੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਰਸਦਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਘੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਨੰਦ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਗੰਨੇ ਵਿਚ ਚੀਨੀ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਮਿਆ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਚੀਨੀ ਵੱਖਰੀ ਕਰ ਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ; ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।" "ਵਿਆਸ ਜੀ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਏ ਹੋਏ, ਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਹਨ, ਦੁਖ ਵੱਸ, ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਭਟਕ ਗਏ।" "ਤਦ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ, ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਦਰਾਯਣ ਤੁਰੰਤ ਦੁਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।" "ਫਿਰ, ਤੁਹਾਡੀ ਅਜੀਬੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ? ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਅਸੁਭਤਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਭਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਏ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ — ਮੈਂ ਉਸ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਲਈ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ, ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਉਤਪਨ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਤਸੰਗ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਵਿਵੇਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ — ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ: "ਜਦੋਂ ਸੰਕਾਦਿ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਭਗਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਆਨ-ਵੈਰਾਗ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਇਹ ਯਜਨ ਕਿੱਥੇ ਕਰੀਏ? ਇੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਥਾਂ ਹੈ? ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਹ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰਗਤ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਵੇ।" "ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ? ਉੱਥੇ ਕਿਹੜਾ ਵਿਧੀ ਹੋਵੇ? ਇਹ ਦੱਸੋ।" ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਸੁਣੋ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਤੁਸੀਂ ਨਿਮਰ ਤੇ ਵਿਵੇਕਵਾਨ ਹੋ, ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ: ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਨੰਦ ਨਾਂਕਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ।" "ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤਾ ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ, ਤੇ ਨਰਮ, ਤਾਜ਼ਾ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।" "ਇਹ ਸੋਹਣੀ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਨੇੜਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ।" "ਮੁੱਢਲੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਆਵੇਗੀ।" "ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਥਾ ਦੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਤ੍ਰੈ-ਭਾਵ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਕੁਮਾਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਸਮੇਤ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਲਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਜਦ ਉਹ ਕਿਨਾਰੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਮਾਨਵ ਲੋਕ, ਦੇਵ ਲੋਕ, ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿਚ ਉਲਾਹਣਾ ਹੋਇਆ।" "ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ, ਸਭ ਉੱਥੇ ਦੌੜੇ, ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਭ੍ਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੇਧਾਤਿਥੀ, ਦੇਵਲਾ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਤ੍ਰੀ, ਤੇ ਪਿੱਪਲਾਦ —" "ਯੋਗ ਦੇ ਮਾਹਰ, ਵਿਆਸ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆ ਸ਼ੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂ ਤੇ ਹੋਰ — ਇਹ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਿਸ਼, ਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਆਏ।" "ਵੇਦਾਂਤ, ਵੇਦ, ਮੰਤਰ, ਤੰਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਰੀਰਧਾਰੀ ਰੂਪ, ਦਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ, ਤੇ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਆਏ।" "ਉੱਥੇ, ਗੰਗਾ ਸਮੇਤ ਨਦੀਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਰ ਸਮੇਤ ਝੀਲਾਂ, ਤੀਰਥ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਤੇ ਦੰਡਕ ਆਦਿ ਜੰਗਲ ਵੀ ਆਏ।" "ਪਹਾੜ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਆਏ, ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ; ਪਰ ਭਾਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਕੇ ਲਿਆਇਆ।" "ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦੀਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਮਿਲਿਆ, ਕੁਮਾਰ, ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ।" "ਵੈਸ਼ਣਵ, ਵੈਰਾਗੀ, ਸੰਨਿਆਸੀ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ।" "ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਾਵਾਂ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੇਦ-ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਤੀਰਥ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਔਰਤਾਂ।" "ਵਿਜੈ ਦੀਆਂ ਉਲਾਹਣੀਆਂ, ਆਦਰ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਠੀਆਂ; ਭੁੰਨੀਆਂ ਦਾਲਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਛਿੜਕ ਹੋਈ।" "ਆਕਾਸ਼ੀ ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕਈ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਸਭ ਉੱਪਸਥਿਤ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਰਦੇ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਅਵਿਕਾਰ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਭਗਵਤ ਪੁਰਾਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਣਾਈ।" "ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖਤ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖਾਵਾਂਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।