ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਥੱਲੇ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਠੰਡੀ ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹਵਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਏ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਮਿਟੀ। ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਗਾਂ, ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀ, ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦੇ—all prospered, each seeking their mate, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੇ ਉਗਣ ਨਾਲ ਕਮਲ ਖਿੜ ਪਏ, ਪਰ ਰਾਤ-ਖਿੜੇ ਲਿਲੀਆਂ ਉਦਾਸ ਰਹੀਆਂ; ਇਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੀ ਰੌਣਕ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਪੱਕੀ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈ; ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰੀ ਦੇ ਕਲਿਆਂ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ। ਵਪਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰਾਜੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਕਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨ ਜੀਵ, ਮੌਸਮ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਆਪਣੀ ਰੋਕ ਹਟਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੀ। "ਅਹਾ! ਜਗਤ ਦੇ ਰਚੀਤਾ, ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕਿੰਨਾ ਵਧੀਆ ਹੈ! ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਯਗ, ਰੀਤੀਆਂ ਸਥਾਪਤ ਹਨ, ਆਉ, ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੀਏ," ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਹ੍ਰੀਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਗਹਿਰੀ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ, ਇਛਿਤ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਅਜੰਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ—ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਵਾਧੂ, ਤਪ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਪਾਣੀ ਸਾਫ਼ ਸੀ ਅਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਛਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੋਪਾਲਾਂ ਅਤੇ ਗਾਂ ਨਾਲ, ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਿਆ। ਜੰਗਲ, ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਭੰਨਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ-ਨਦੀਆਂ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਥੇ ਮਧੁਰ ਵੰਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਗਾਂ ਚਰਾਈਆਂ ਅਤੇ ਵੰਨ-ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਸਰੀ ਵਜਾਈ। ਜਦੋਂ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਉਹ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਅਣਡਿੱਠੀ, ਆਪਣੇ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਪਰ, ਰਾਜਨ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਰਣਨ ਜਾਰੀ ਨਾ ਰੱਖ ਸਕੀਆਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੋਰ ਪੰਖ, ਨੱਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵਧੀਆ ਰੂਪ, ਕੰਨਾਂ ‘ਤੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਫੁੱਲ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਬਾਂਸਰੀ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਭਰ ਕੇ, ਗੋਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿੰਦਾ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੜਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਰੌਣਕ ਦਿੰਦਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਗੋਪੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸਖੀਓ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਫਲ ਨਹੀਂ—ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਚਰਾਉਂਦੇ, ਸਖੀਆਂ ਨਾਲ, ਬਾਂਸਰੀ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ।" ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਕਲੀ, ਨਰਮ ਪੱਤੀਆਂ, ਮੋਰ ਪੰਖ, ਕਮਲ-ਲਿਲੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਜੰਗਲ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਗੋਪਾਲਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਮੰਚ ‘ਤੇ ਨੱਚਣ ਵਾਲੇ ਨਰਤਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। "ਇਹ ਬਾਂਸਰੀ ਕਿੰਨੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹੈ, ਸਖੀਓ, ਜੋ ਦਾਮੋਦਰ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਮਧੁਰਤਾ ਦਾ ਅਨੰਦ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਦਰਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਬਚੀ ਮਿੱਠੀ ਸੁਆਦ ਚੱਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਕੰਪਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਵੱਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅੰਸੂ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਵ੍ਰਿੰਦਾ-ਵਨ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ; ਜਦ ਗੋਵਿੰਦਾ ਬਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਸਤ ਮੋਰ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ‘ਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਾਦਾ-ਮੱਤ ਹਿਰਣ ਵੀ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹਨ, ਜੋ ਨੰਦਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਉਸ ਦੀ ਰੌਣਕਵਾਨ ਪੋਸ਼ਾਕ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਕਾਲੇ-ਹਿਰਣ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਚਲਣ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ, ਇਕਾਂਤ ਧੁਨ, ਸੁਣ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ ‘ਤੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲੁੰਘ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਬਸਤ੍ਰ ਢੀਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਗਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੁੱਢੋਂ ਨਿਕਲ ਰਹੀ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਨ ਉਚੇ ਕਰਕੇ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਦੁੱਧ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਰੁੱਕ ਜਾਂਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਸੂ, ਗੋਵਿੰਦਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਨ-ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।" "ਮਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀ ਵੀ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ; ਵਧੀਆ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਬਾਂਸਰੀ ਸੁਣਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਨਦੀਆਂ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਮੁਰਾਰੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੀਆਂ, ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਕਮਲ ਚੜ੍ਹ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗਾਂ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਚਰਦੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਾਂਸਰੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਦਰੱਖਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਾਖਾਂ ਉਚੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛਤਰੀ ਵਾਂਗ ਫੈਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਿਤਰ ਨੂੰ ਛਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਪੁਲਿੰਦਾ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਵਧੀਆ ਗਾਇਕ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਲਗਾ ਲੈਂਦੀਆਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਛਾਤੀ ‘ਤੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਘਾਹ ‘ਤੇ ਰਹਿ ਗਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਜਾਗੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਵੈਦਨਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ, ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਂ, ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ, ਨਰਮ ਘਾਹ ਤੇ ਜੜਾਂ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਰਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੋਪਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਾਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਂਸਰੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਚਲਦੇ ਜੀਵ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ, ਦਰੱਖਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਢਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੋਪੀਆਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ-ਵਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਸਦੇ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇੱਥੇ, ਪਹਿਲੀ ਅੱਧੀ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੀ ਇਕਵੀ ਚੈਪਟਰ, ਜੋ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਜਾਂ ਉੱਚਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ; ਸਰੀਰ ਲਈ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਫੂਕਣ ਵਾਲਾ ਬੈਲੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਫਲ-ਸੰਬੰਧੀ ਫਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਨਮ ਤੋਂ, ਮਨੁੱਖ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦੁਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਭਲਾਈ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਉਹ ਦੁਖ ਦੇ ਰਸਤੇ ‘ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਉਸੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਫੁੱਲਦਾਰ ਫਲ-ਸੰਬੰਧੀ ਫਲ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵੈਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜੋ ਕਾਮੀ, ਦਇਆ-ਯੋਗ ਅਤੇ ਲੋਭੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਫੁੱਲਾਂ ‘ਤੇ ਹੈ, ਫਲ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪਤੰਗਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੱਚਾ ਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। "ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਰੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਧੁੰਦ ਨਾਲ ਢਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਮੇਰੀ ਪਰੋਕਸ਼ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਯਗ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਹੈ।" "ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨਿਰਦਈ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਲਈ, ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਪਾਏ ਗਏ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਦੇਵ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਯਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ, ਵ੍ਰਿੰਦਾ-ਵਨ ਦੀ ਤਰੋਤਾਜ਼ੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਮਧੁਰ ਬਾਂਸਰੀ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਲੀਨਤਾ, ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਹਿਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਵੱਲ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।