ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜ ਗਏ, ਜਲ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੀ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਫੇਰ ਸੁਚੱਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਦ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੈਲ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਗੰਦਗੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤਪੱਸੀਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰੀ ਸਮਾਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰਬਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਜੋ ਸੁਭਾਗਾ ਸੀ, ਉਹ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਠੀਕ ਵੇਲੇ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਵੀ। ਜੋ ਜੀਵ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਘਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਘਟਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਉਹੀ ਜੀਵ, ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਰਦ ਦੀ ਧੁੱਪ ਦਾ ਗਰਮਾਪਣ ਨਹੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਜੋ ਇੰਦਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਆਪਣੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ। ਪੌਦੇ ਵੀ ਅਹਿਸਤਾ-ਅਹਿਸਤਾ ਆਪਣੀ ਚਿੱਪੜ ਤੇ ਸੁੱਕਾਪਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਪਨੇ-ਪਣ ਦੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਵਚਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਹਿਲਚਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਨੂੰ ਰੋਕਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੇ ਸ਼ਰਦ ਦੀ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤਪਸ਼ ਨੂੰ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਦੇਹ-ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕੀਤਾ। ਆਸਮਾਨ ਸ਼ਰਦ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਤੋਗੁਣੀ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਨਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਠੰਡੀ ਤੇ ਗਰਮ ਸੁਗੰਧੀ ਹਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਨਾਲ ਲਗਾ ਕੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਭੁਲਾ ਸਕੀਆਂ। ਗਾਈਆਂ, ਹਿਰਣਾਂ, ਪੰਛੀਆਂ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਾਹੇ ਜਾਂਦੇ, ਖਿੜਦੇ ਤੇ ਵਧਦੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਫਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਮਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਖਿੜ ਉਠੇ, ਪਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਿੜਣ ਵਾਲੇ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲੁੱਟੇਰਿਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਰਸ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਧਰਤੀ ਪੱਕੀ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਦੀ ਕਲਾ ਕਰਕੇ। ਵਪਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜੇ, ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਵੱਲ ਲੱਗ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧ ਲੋਕ, ਮੌਕਾ ਆਉਣ ਤੇ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦੀ ਰੋਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਨਗਰ ਤੇ ਲੋਕ ਬਣਾਏ; ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕਿੰਨਾ ਉੱਤਮ ਹੈ! ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਥਾਪਤ ਹਨ, ਆਓ ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੀਏ।" ਤਪ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੇ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਹੈ, ਚਾਹੀਦੇ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਅਤੇ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਹੈ: ਧਿਆਨ ਤੇ ਯੋਗ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤਪ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਪਾਣੀ ਸੁਚੱਜਾ ਸੀ ਤੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਿਆਪ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਚ੍ਯੁਤ, ਆਪਣੇ ਗੋਪ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਸਮੇਤ, ਹਵਾ-ਠੰਡੀ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਜਿੱਥੇ ਦਰਖ਼ਤ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਭੌਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜਾਂ ਸੀ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਦਰਿਆ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾਉਂਦਿਆਂ, ਵੰਸੁਰੀ ਵਜਾਈ। ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜਦ ਉਹ ਵੰਸੁਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣਦੀਆਂ, ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਲੁਕ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀਆਂ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕੰਮ ਯਾਦ ਕਰਦੀਆਂ, ਪਰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੀਆਂ। ਮੋਰ ਪੰਖ ਸਜਾ ਕੇ, ਨਚਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਣਿਕਾਰ ਫੁੱਲ, ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਪੀਲੇ ਕਪੜੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ, ਵੰਸੁਰੀ ਦੇ ਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਗੋਪ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਛਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੀਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਦਿਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੰਸੁਰੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੀਆਂ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਗੋਪੀਆਂ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ: "ਸਖੀਓ, ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਕੋਈ ਫਲ ਨਹੀਂ—ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਗਾਈਆਂ ਚਰਾਉਂਦੇ, ਵੰਸੁਰੀ ਨਾਲ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਵੇਖਣਾ।" "ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਕੋਪਲਾਂ, ਨਰਮ ਪੱਤਿਆਂ, ਮੋਰ ਪੰਖਾਂ, ਕਮਲ ਤੇ ਕੌਮੁਦ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਪੜੇ ਪਹਿਨੇ, ਦੋਵੇਂ ਗੋਪਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵਿੱਚ, ਮੰਚ ਉੱਤੇ ਨੱਚਦੇ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਵੰਸੁਰੀ ਕਿੰਨੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਸਖੀਓ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਦਾਮੋਦਰ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚੱਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਾਂ। ਦਰਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਮਿੱਠਾਸ ਚੱਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਕੰਬਦੇ ਹਨ ਤੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵੱਡਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਵੇਖੋ, ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਫੈਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਪੈਰੀਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਥੇ ਪਿਆ। ਜਦ ਗੋਵਿੰਦ ਵੰਸੁਰੀ ਵਜਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਸਤ ਮੋਰ ਨੱਚਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਚੁਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਸਾਦੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਿਰਣ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਨੰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਨੀਲ ਗੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਵੰਸੁਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਤਿਉਹਾਰ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਵੰਸੁਰੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਇਕਾਂਤ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ 'ਚ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫੁੱਲ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹਿੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਤੇ ਕਪੜੇ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਗਾਈਆਂ, ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਉੱਚੇ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਵੰਸੁਰੀ ਦੀ ਧੁਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਲੈ ਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ ਹੰਝੂ ਭਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।" "ਮਾਂ, ਇਹ ਜੰਗਲ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਧੰਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ। ਸੋਹਣੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵੰਸੁਰੀ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਭੁਲਾ ਕੇ।" "ਦਰਿਆ, ਮੁਕੁੰਦ ਦੀ ਧੁਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਵਗਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੋਲ ਚੱਕਰ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਆਪਣੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭੁਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ-ਵਾਂਗ ਬਾਹਾਂ ਨਾਲ ਮੁਰਾਰੀ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਦ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਗੋਪ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਚਰਦੀਆਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੰਸੁਰੀ ਵਜਾਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਦਰਖ਼ਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਡੱਲੇ ਉੱਚੇ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵਿਆਪ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਲਈ ਛਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੇ।" "ਪੁਲਿੰਦਨੀਆਂ, ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ਲਾਲ ਰੰਗ ਲਾਉਂਦੀਆਂ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਗਾਇਕ ਦੇ ਕਮਲ ਪੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਲੱਗਿਆ ਸੀ, ਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ।" "ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੀ, ਹਰੀ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰੀਆਂ ਦੀ ਛੂਹ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਢਲਾਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ, ਨਰਮ ਘਾਹ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਗੋਪ-ਮਿੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਵੰਸੁਰੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦਰਖ਼ਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।