ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੌਸਮ ਦੀ ਬਦਲੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਨਵੀਂ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਗੀ ਪਾ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੋਹਣੀ ਰੂਪਤਾ ਐਸੇ ਲੱਗੀ ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੀਵ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਬਣਦੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਭਿੱਜੇ ਯੋਗੀ ਦੇ ਮਨ ਵਾਂਗ ਉਥਲੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਚੰਚਲ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਪਈਆਂ, ਉਹ ਹਿਲੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ 'ਚ ਕਦੇ ਕੰਬਦੇ ਨਹੀਂ। ਰਸਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟ ਗਏ, ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹਾਲ ਉਹਨਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਕਲਿ-ਯੁਗ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਨੇ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਛਣਕਦੇ ਤੇ ਗੁਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਟ ਗਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ, ਨਿਰਗੁਣ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਗੁਣੀ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਨ, ਜਦੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਵਿਖਾ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਤੇਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ। ਮੋਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚ ਪਏ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਉਦਾਸ ਰਹਿ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਜੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਗਏ, ਮੁੜ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਹੋ ਗਏ; ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ। ਕਾਂਗ, ਠੰਢੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਰਥ ਆਸਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਤੇਜ਼ ਪਾਣੀ ਨੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਿ-ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਪਟੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਬੱਦਲ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਹੀ, ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਗਾਈਆਂ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੱਕੇ ਖਜੂਰ ਤੇ ਜਾਮੁਨ ਵਾਲੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਗਾਂਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਭਾਰੇ ਥਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦੀਆਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਉਹ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭੱਜ ਕੇ ਆ ਗਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਥਣ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਏ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਟਪਕਦੇ ਮਧੁਰ ਮਧੁ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਕੋਲ ਗੁਫਾਵਾਂ 'ਚ ਪੈਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਦੇ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਥੱਲੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੂਲ, ਕੁੰਧੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ। ਫਿਰ ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ, ਪਾਣੀ ਕੋਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਦਹੀਂ-ਚਿੜਾ ਖਾਂਦੇ। ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ, ਗਾਂ, ਬਲਦ, ਤੇ ਵੱਛੇ, ਆਪਣੇ ਥਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲੈਂਦੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ। ਅਸਮਾਨ ਨੀਲਾ ਤੇ ਸਾਫ਼, ਪਾਣੀ ਸੁੱਚਾ, ਤੇ ਹਵਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਣ ਲੱਗੀ। ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਖਿੜ ਪਏ, ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਤਿਤ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ, ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੁਧਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਦ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੈਲ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਗੰਦਗੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਮਨ ਤੋਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਜੋਗੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੰਗਾ ਪਾਣੀ ਰੋਕ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵਾਣੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਘਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਘਟਦੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਦ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਯਮ ਰਹਿਤ ਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਪੌਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਮੈਲ ਤੇ ਸੁੱਕਾਪਣ ਛੱਡ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਦੇਹ ਆਦਿ ਅਪਨੇ ਨਹੀਂ-ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਦ ਆਉਣ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਬਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੰਨਿਆਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਭ ਗਤੀ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਵੱਡੀਆਂ ਮੰਡਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਨ ਨੇ ਸ਼ਰਦ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਦੇਹ-ਭਾਵ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਸ਼ਰਦ ਵਿੱਚ ਅਸਮਾਨ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਤਾਰੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਾਪਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਤੋਗੁਣ ਵਾਲਾ ਮਨ ਬ੍ਰਹਮਨਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਨ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਅਖੰਡ ਚਾਂਦਨੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਵੰਸ਼ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਹਵਾ, ਜੋ ਠੰਢੀ, ਗਰਮ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਗਈ, ਪਰ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਏ ਸਨ, ਉਹ ਸੁਖੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀਆਂ। ਸ਼ਰਦ ਵਿੱਚ ਗਾਂ, ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖਿੜ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਫਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਕਮਲ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦੇ ਖਿੜਦੇ, ਪਰ ਰਾਤ-ਚੰਨਣ ਵਾਲੇ ਕੁਮੁਦ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਨਿਡਰ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਡਾਕੂਆਂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ। ਪਿੰਡਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਏ ਗਏ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਧਰਤੀ ਪੱਕੀ ਫਸਲ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਹਰੀ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਇਹ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ। ਵਪਾਰੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਰਾਜੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਕਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧ ਲੋਕ, ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦੀ ਰੋਕ ਮਿਟਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ, ਜੋ ਆਤਮ-ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਲਈ ਨਗਰ ਤੇ ਲੋਕ ਬਣਾਏ; ਪਹਿਲਾਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਪਤੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਕੰਮ ਕਿੰਨਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ! ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹਨ, ਆਓ, ਅਸੀਂ ਮਿਲ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੀਏ।" ਤਪ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਡੂੰਘੀ ਧਿਆਨ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਛਤ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।