ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਲੱਗਾ, ਬਾਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਮੇਡਕ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਪ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਟਰ-ਟਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਧਨ-ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈ। ਧਰਤੀ ਹਰੀ ਘਾਹ ਨਾਲ ਲਹਿ ਲਹਿ ਗਈ, ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਤੇ ਖੁੰਭੀਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾਲ ਸੁਭਾਏ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਖਿੜੀ ਹੋਵੇ। ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਫਸਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਖਿੜ ਗਏ, ਪਰ ਜੋ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸਨ, ਉਹ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝੇ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਸਮਤ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਜਲ-ਜੰਤੂ, ਨਵੇਂ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਦੀ, ਕਈ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲਹਿਰਾਂ ਮਾਰਦੀ, ਵਧ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਅਪਰਿਪੱਕ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਰਜ-ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਪਹਾੜਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਪਈਆਂ, ਡਗਮਗਾਏ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਸਤੇ ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ, ਅਣਪਛਾਤੇ ਤੇ ਅਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋਏ ਵੇਦ, ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧ ਬਦਲੀ ਹੋਏ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਛਣਕਦੇ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਣ, ਥਿਰ ਨਾ ਰਹੀ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਵਾਨ ਜਾਪਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ, ਨਿਰਗੁਣ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਗੁਣੀ ਜਾਪਦੇ। ਚੰਦ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਾਨਣ ਵਾਲੇ ਬਾਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਚਾਨਣ ਨਾ ਵਿਖਾ ਸਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ। ਮੋਰ, ਬਾਦਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ, ਸੜੇ ਤੇ ਉਦਾਸ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਪਿਆ, ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪਾ ਲਿਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਥੱਕੇ ਤੇ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ। ਬਗਲੇ, ਠੰਢੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਦੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਭੰਡਾਰ, ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਟੁੱਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਦਲ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ, ਜੰਤੂਆਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਦੁਜਾ ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਆਗ੍ਰਹ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ ਤੇ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰਿ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੱਕੀਆਂ ਖਜੂਰ ਤੇ ਜਾਮੁਨ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਮੌਜ ਮਾਣਣ। ਗਾਂਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਣ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਥਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਈਆਂ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਲਾਂ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਦੇਖੀ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇੜੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣੀ। ਕਦੇ ਕਦੇ, ਮੀਂਹ ਜਦੋਂ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਥਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮੂਲ, ਕੰਦ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਨੇੜੇ, ਦਹੀਂ-ਚਾਵਲ ਖਾਏ, ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡ ਕੇ। ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਗਾਂ, ਬੱਝਾਂ, ਪੜ੍ਹਿਆਂ, ਥਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕੇ, ਚਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਮੀਂਹ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੋਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਵ੍ਰਜ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆਈ—ਸਾਫ਼ ਅਕਾਸ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹਵਾ। ਸ਼ਰਦ ਵਿਚ, ਕਮਲ ਖਿੜੇ, ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸੰਭਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਦ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਦਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮਲ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਗੰਦਗੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤਪੱਸੀਆਂ ਦੀ ਅਸ਼ੁਧੀ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਛੱਡਿਆ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਚੰਗਾ ਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਸਮੇਂ ਤੇ ਦਿੰਦੇ ਜਾਂ ਰੋਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਪਾਣੀ ਘਟਣ ਦੀ ਸਮਝ ਨਾ ਪਾਏ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਣ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਦੇ। ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੀਵ, ਸ਼ਰਦ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਅਨਿਯੰਤ੍ਰਿਤ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਗਰੀਬ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝੇ। ਪੌਦੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਸੁੱਕਾਪਣ ਛੱਡਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ "ਮੈਂ" ਤੇ "ਮੇਰਾ" ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਛੱਡਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਦ ਆਉਣ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਤਪੱਸਵੀ, ਸਭ ਚਲ ਹਲਚਲ ਰੁਕਣ ਤੇ, ਆਤਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਨ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੇ ਰਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਕਾਬੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ, ਸ਼ਰਦ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ-ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ। ਸ਼ਰਦ ਦੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਤਾਰੇ ਚਮਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਤਵ-ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਮਨ, ਬ੍ਰਹਮਨਾਦ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝਦਾ। ਚੰਦ, ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਅਖੰਡ ਚਕਰ ਚਮਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਕੁਲ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਚਮਕਦਾ। ਜੰਗਲ ਦੀ ਹਵਾ, ਜੋ ਠੰਡੀ-ਗਰਮ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ خوشਬੂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ, ਪਰ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਏ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹੇ। ਸ਼ਰਦ ਵਿਚ, ਗਾਂ, ਹਿਰਣ, ਪੰਛੀ, ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਪੌਦੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਰਾਂ ਵਲੋਂ ਲੱਭੇ, ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਖਿੜਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਫਲ ਉਪਜਦੇ ਹਨ। ਕਮਲ, ਸੂਰਜ ਉੱਗਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਪਰ ਰਾਤ-ਖਿੜੇ ਨੀਲੋਫਰ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਕ ਰਾਜਾ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਵਿਚ ਨਿਡਰ ਹਨ, ਪਰ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ। ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ, ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਮੌਜ, ਧਰਤੀ ਚਮਕਦੀ, ਪੱਕੀ ਫਸਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਇਹ ਸਭ ਹਰਿ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।