ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਾਲ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਇਆ ਮੌਸਮ, ਜਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਗੂੜ੍ਹ ਕਾਲੀ ਘਟਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਗਰਜਦੇ ਬਾਦਲਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਚਮਕ ਢੱਕ ਗਈ ਸੀ—ਇੱਕ ਵਸਤੁ-ਵਿਕਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਸਮਾ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਉਹੀ ਘਟਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਵਹਾਉਣ ਲਗੀਆਂ। ਵੱਡੇ ਬਾਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਝੂਲੇ, ਜੀਵਨ-ਦਾਇਨੀ ਵਰਖਾ ਵਹਾਉਣ ਲਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਦਇਆ ਦੀ ਵਰਖਾ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ, ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ, ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਜुगਨੂ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵੈਦਿਕ ਗਿਆਨ ਕਪਟਵਾਦੀਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ। ਬਾਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਡੱਡੂਆਂ ਨੇ ਟਰ-ਟਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲਗਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਮੁੜ ਵਹਾਉਣ ਲੱਗੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹਰੀ ਘਾਸ ਤੇ ਲਾਲ ਇੰਦ੍ਰਗੋਪਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਕੂਹਾਂ ਨਾਲ ਛਾਵਾਂ ਹੋਈ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸੁਭਾਗ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਹੋਈ, ਕਿਸਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਪਰ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਜਲ-ਥਲ ਦੇ ਜੀਵ, ਨਵੀਂ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਗੀ ਪਾ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੋਭਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਦੀ, ਕਈ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਫਣੀ—ਅਪਕਵ ਯੋਗੀ ਦੇ ਮਨ ਵਾਂਗ, ਜੋ ਰਜ-ਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਾੜ, ਭਾਰੀ ਵਰਖਾ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਡੋਲ ਰਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਅਡੋਲ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਟਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਧ ਤੇ ਰਸਤੇ, ਹਰੀ ਘਾਸ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ, ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਵੈਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਤੇ ਵਿਵਾਦ ਨਾਲ ਢੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਬਾਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਹੀ ਰਹੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਤ-ਗੁਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵੀ, ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਟਲ ਨਾ ਰਹੀ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਗੁਣ-ਯੁਕਤ ਜਿਹਾ ਲੱਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣ-ਯੁਕਤ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਚੰਦ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਬਾਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਚਮਕ ਦਿਖਾ ਨਾ ਸਕਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਅੰਨੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਸੋਭਾ ਦਿਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਮੋਰ, ਬਾਦਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਤਪਦੇ ਤੇ ਉਦਾਸ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖ, ਜੜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਮੁੜ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਗਏ; ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ, ਥੱਕੇ ਤੇ ਸੁੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਾਂਗ, ਠੰਢੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਹਮਣ ਨਾਲ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਕੰਢੇ ਟੁੱਟ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਕਪਟਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਵੈਦਿਕ ਮਾਰਗ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਦਲ, ਹਵਾਵਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਪਾਣੀ ਵਹਾਉਣ ਲੱਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਦੌਲਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਬਾਰਾ-ਜਨਮ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਤੇ, ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਗਾਂ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੱਕੇ ਖਜੂਰ ਤੇ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਮੌਜ ਮਾਣਣ। ਗਾਂ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਭਾਰੀ ਥਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬੁਲਾਵੇ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਈਆਂ, ਥਨਾਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ, ਜੋ ਮਧੁ(ਸ਼ਹਿਦ) ਨਾਲ ਟਪਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਦੇਖੀ; ਪਹਾੜਾਂ ਨੇੜੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਪਾਣੀ ਡਿੱਗਣ ਦੀ ਗੂੰਜ ਹੋਈ। ਕਈ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਝੁਰੀਆਂ ਜਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਮੂਲ, ਕੁੰਝਰ ਤੇ ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਮੌਜ ਮਾਣਦੇ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੱਥਰ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਹ ਦਹੀਂ-ਚਾਵਲ ਖਾਂਦੇ, ਜੋ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਸੀ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡਦੇ ਹੋਏ। ਗਾਂ, ਬਲਦ ਤੇ ਵੱਛੇ, ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਚਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ, ਭਾਰੀ ਥਨਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੋਭਿਤ, ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇਖੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਹੇਮੰਤ(ਸ਼ਰਦ) ਆ ਗਿਆ—ਸਾਫ ਆਕਾਸ਼, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਤੇ ਮਧੁਰ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ। ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਖਿੜੇ, ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ, ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ, ਮੁੜ ਸੰਭਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਦ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਦਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਗੰਦਗੀ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤਪਸਵੀ ਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕ ਨਾਲ ਚਮਕਣ ਲੱਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤਿਆਗਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜ, ਕਦੇ ਪਾਣੀ ਵਹਾਉਣ, ਕਦੇ ਰੋਕਣ—ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ, ਗਿਆਨ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਮੇਂ-ਸਿਰ ਦਿੰਦੇ, ਜਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਗਹਿਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਪਾਣੀ ਘਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਗਹਿਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਜੀਵ, ਸ਼ਰਦ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ, ਵਿਕਾਰ-ਪੂਰਨ ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਪੌਦੇ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਆਪਣੀ ਮਲਿਨਤਾ ਤੇ ਸੁੱਕਾਪਨ ਛੱਡਣ ਲੱਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ, 'ਮੈ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਸਰੀਰ ਤੇ ਹੋਰ ਗੈਰ-ਅਸਲੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ, ਸ਼ਰਦ ਆਉਣ ਤੇ, ਅਡੋਲ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਰੇ ਆਗਮਨ-ਜਾਗਮਨ ਰੁਕਣ ਤੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸਾਨ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੰਢਿਆਂ ਨਾਲ, ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਹਾਵ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ, ਸ਼ਰਦ ਦੀ ਧੁਪ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਤਪਸ਼, ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ—ਜਿਵੇਂ ਮੁਕੁੰਦ, ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਰੀਰ-ਭਾਵ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਦ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਤਾਰੇ, ਸਾਫ ਦਿਸਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਸਤ-ਗੁਣੀ ਮਨ, ਬ੍ਰਹਮ-ਧੁਨੀ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।