ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਆਈ, ਤਦ ਸਾਰੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਜਿਵੇਂ ਨਵੀਂ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਲੱਗੇ। ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਸਮਾਨ ਕਾਲੇ ਘੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ 'ਚੋਂ ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਪਰ ਉਹ ਚਮਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ ਪਰਦੇ ਵਿੱਚ ਓਟਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਘਟਾਂ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਚੁੰਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਾਂ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮਿਹਰ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਫਲ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜੁਗਨੂ ਹੀ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿ-ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ 'ਚ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਦੋਂ ਘਟਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣੀ, ਤਦ ਤੱਡਾਂ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਸਨ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਟਰਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰਹੀਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਹੁਣ ਮੁੜ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹਰੀ ਘਾਹ ਤੇ ਲਾਲ ਇੰਦਰਗੋਪਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਹੋ ਗਈ, ਤੇ ਖੁੰਭੀਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਤੇ ਢੱਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਚਮਕ ਪਏ। ਖੇਤਾਂ, ਪੱਕੀ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਅਹੰਕਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਛਤਾਵਾ, ਜੋ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਭਾਗ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ 'ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਗੀ ਪਾ ਕੇ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਿਆ, ਜੋ ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਛਲਦਾ-ਕੁਦਦਾ ਵਗਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਅਪਰਿਪੱਕ ਯੋਗੀ ਦੇ ਮਨ ਵਾਂਗ, ਰਾਗ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਹਾੜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਪੈਂਦੀਆਂ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੰਬਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਹ ਪਛਾਣਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਏ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਏ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਟ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਉਪੇਖਿਆ ਤੇ ਝਗੜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਓਟ ਜਾਵੇ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਛਣਭੰਗੂਰ ਰਹਿ ਗਏ, ਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਦੀ ਅਟੱਲਤਾ ਭੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਣ, ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰੰਗੀਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ 'ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਵਿਅਕਤੀ ਗੁਣੀ ਲੱਗੇ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਘਟਾਂ ਦੇ ਪਰਦੇ 'ਚ ਓਟ ਗਿਆ, ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ। ਮੋਰ, ਘਟਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਤਪੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤ। ਦਰੱਖਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ, ਮੁੜ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਹੋ ਗਏ, ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਗਲੇ ਠੰਢੇ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਤਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਟਿਕ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੀਂਹ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੱਕੀਆਂ ਮਟਿਆਰਾਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘਟਾਂ, ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀਆਂ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮੰਗ 'ਤੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਐਸੇ ਹੀ, ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਗਾਵਾਂ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੱਕੀਆਂ ਖਜੂਰਾਂ ਤੇ ਜੰਬੂਆਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣ ਆਇਆ। ਗਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਣ ਭਾਰੀ ਹੋ ਗਏ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਤੇ ਤੁਰੇ-ਤੁਰੇ ਆਈਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਥਣ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ 'ਚੋਂ ਟਪਕਦੇ ਮਧੁ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇੜੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵੱਗਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਥਾਂਵਾਂ ਜਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਥੇ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਕੁੰਨੀਆਂ, ਫਲ ਖਾ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਲਿਆਏ ਹੋਏ ਦਹੀਂ-ਚਾਵਲ ਖਾਂਦਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਵੰਡਦਾ। ਘਾਹ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਜਦ ਗਾਵਾਂ, ਬਛੜੇ, ਬਲਦ ਚਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਥਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਹੋਈ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ, ਸਾਫ਼ ਆਸਮਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਨਰਮ ਹਵਾ ਨਾਲ। ਸ਼ਰਦ ਵਿੱਚ, ਕਮਲ ਖਿੜ ਪਏ, ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਪਏ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮੁੜ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਦ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਘਟਾਂ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਮੈਲ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਗੰਦਗੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤਪੱਸੀਆਂ ਦੀ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚਮਕਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮੁਨੀ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰੀ ਭਲਾ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਜੀਵ ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਘਟਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਡੂੰਘੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਦ ਦੀ ਧੁੱਪ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਜਿਵੇਂ ਲੋਭੀ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਪੌਦੇ ਹੌਲ੍ਹੀ-ਹੌਲ੍ਹੀ ਆਪਣੀ ਚਿੱਪੜ ਅਤੇ ਸੁੱਕਾਪਣ ਛੱਡਦੇ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਹੌਲ੍ਹੀ-ਹੌਲ੍ਹੀ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਦੇ ਭਾਵ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਦ ਆਉਣ 'ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਸ਼ਬਦ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਰੁਕਣ 'ਤੇ ਮੁਨੀ ਆਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨ ਮਜ਼ਬੂਤ ਮਟਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੋਗੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸ਼ਰਦ ਦੀ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਈ ਤਪਸ਼ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਕੁੰਦ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਸਤੀਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰਕ ਭਾਵ ਦਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ।