ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾਉਣ ਵੇਲੇ ਵੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।" ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਭਰੇ ਸਵਾਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਾਦਰਾਯਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨੀ ਅਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀਆਂ ਗੁਣਾਂ—ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਆਦਿ—ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੁਧਿਮਾਨ ਵਿਆਕਤੀ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਤਾਂ ਵੇਦ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਗਲਤ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਤਵਗੁਣ ਦਾ ਉਤ्थਾਨ ਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ। ਨਰਕ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ; ਦੋਸਤ, ਅਧਿਆਪਕ, ਤੇ ਆਪ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਹਨ। ਘਰ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਤਾ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਸਤਵਿਕ ਦੌਲਤ ਵਾਲਾ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਹੈ। ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦਇਆਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਿਆ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਉਹ ਉਲਟ। "ਉਧਵ, ਤੇਰੇ ਸਭ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਅਵਗੁਣ ਲੱਭਣਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਵਗੁਣ ਹੈ; ਪਰ ਗੁਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਗੋਪੀਆਂ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸਚਰਜ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੱਸੀਆਂ—ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ ਤੇ ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗੋਪ ਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਪਾਵਸ ਆ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਗੇ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵਿਜਲੀ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਸਮਾਨ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਹੋਈ, ਵਿਜਲੀ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ, ਪਰ ਠਲਕਣ ਵਾਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ। ਜਦ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਪਾਣੀ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਵਿਜਲੀ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਜੀਵਨਦਾਇਨੀ ਬਰਸਾਤ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਇਆ ਹੀ ਵਰਸੀ ਹੋਵੇ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸੂਕ ਗਈ ਸੀ, ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਫਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦੇ, ਗ੍ਰਹ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਲਿ-ਯੁੱਗ 'ਚ, ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵੈਦ ਸ਼ਰਧਾ-ਹੀਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਡਕ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਸਨ, ਰੌਲਾ ਪਾਉਣ ਲੱਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕੀਆਂ, ਮੁੜ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਹਰੀ ਘਾਸ ਤੇ ਲਾਲ ਇੰਡਰਗੋਪਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਖੁੰਭਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਵਰਗਾ ਦਿਸੀ। ਖੇਤ, ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ, ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੀਵ, ਨਵੀਂ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦਰਿਆ, ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਅਣਪੱਕੇ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ, ਰਾਗ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ। ਪਹਾੜ, ਬਰਸਾਤ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਖਾ ਕੇ ਵੀ, ਹਿਲੇ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ। ਰਾਹ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਓੜ੍ਹੇ ਤੇ ਅਣਚੀਨ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਵੈਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼, ਤੇ ਕਲਿ-ਯੁੱਗ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨਾਲ ਓੜ੍ਹੇ। ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਜਲੀ ਵਰਗੇ, ਛਣਕਦੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਲਈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਣ, ਰਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰਧਨੁ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਜਾਪਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਗੁਣਵਾਨ ਜਾਪਦਾ। ਚੰਦਰਮਾ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਨੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾ ਸਕਦਾ। ਮੋਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿਹੜੇ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਉਦਾਸ ਸਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ। ਰੁੱਖ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਮੁੜ ਲੈ ਲਏ; ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਗਏ ਸਨ। ਬਗਲੇ, ਠੰਡੀ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਆਸ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ-ਭਰੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਬਰਸਾਈ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਪੱਧਰ ਟੁੱਟ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਕਲਿ-ਯੁੱਗ 'ਚ, ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ, ਝੂਠੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ। ਬੱਦਲ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅੰਬਰ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗੇ; ਜਿਵੇਂ ਦੌਲਤ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਦੁਜਾ-ਜਨ ਦੇ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਗੋਪਾਂ ਨਾਲ, ਪੱਕੀਆਂ ਖਜੂਰ ਤੇ ਜੰਬੂ ਰੁੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੌਜ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ। ਗਾਂਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਅਊਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦੀਆਂ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬੁਲਾਵੇ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ ਆ ਗਈਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਊਣ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਟਪਕਦੀਆਂ ਵੇਖਦੀਆਂ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇੜੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜਣ ਲੱਗੀ। ਕਈ ਵਾਰ, ਜਦ ਬਰਸਾਤ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਜਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ 'ਚ ਪਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਅੰਦਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਥੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ, ਕੁੰਦੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾਏ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਗੋਪਾਂ ਨਾਲ, ਪਾਣੀ ਨੇੜੇ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਦਹੀਂ-ਚੌਲ ਖਾਏ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭਾਗ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਘਾਹ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਗਾਂ, ਬਲਦ ਤੇ ਵਾਛਾ, ਆਪਣੇ ਅਊਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕੇ, ਪਰ ਚਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਮਹਾਂਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਪਾਵਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਦ ਆਈ—ਸਾਫ਼ ਅਸਮਾਨ, ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੌਲੀ ਹਵਾ। ਸ਼ਰਦ 'ਚ, ਕਮਲ ਖਿੜੇ, ਪਾਣੀ ਆਪਣੀ ਕੁਦਰਤੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਗਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਯੋਗ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨ ਮੁੜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।