ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ, ਕੀ ਉਚਾਰਨਾ, ਕੀ ਕਰਨਾ, ਕੀ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਜਾਂ ਕੀ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ, ਜੇ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਕੋਈ ਹੋਰ ਗੱਲ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ, ਬਾਦਰਾਯਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।" ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਸ਼੍ਰੀ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਅਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਦਿ ਹਨ; ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਮੂਰਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਵੇਦ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਗਲਤ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਸਤਵ ਗੁਣ ਦੇ ਉਤਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੁਰਗ ਹੈ। ਨਰਕ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ; ਦੋਸਤ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਆਪ ਇਕ ਹੀ ਹਨ। ਘਰ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਤਾ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਸਲ ਧਨੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੈ ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣਾ ਉਲਟ ਹੈ।" "ਉਧਵ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲੱਭਣਾ ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।" ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ—ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਾਰਜ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ: ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗਵਾਲ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋਏ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਆਈ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਗੇ, ਦਿਸ਼ਾ ਚਮਕ ਉਠੀ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਸਮਾਨ, ਗੂੜ੍ਹ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ, ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚਮਕਦਾ, ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਅਠ ਮਹੀਨੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਖਿੱਚਿਆ ਪਾਣੀ ਪਵਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨਦਾਇਨੀ ਵਰਖਾ ਵਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਦਇਆ ਆਪ ਹੀ ਵਰਸ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਸੀ, ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜुगਨੂ ਚਮਕਦੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੇਦ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਡਕ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਸਨ, ਰਲਕੇ ਟਰਟਰਨ ਲੱਗ ਪਏ; ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਫਿਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰਾਹ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਫਿਰ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਧਨ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਤਾਕਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹਰੀ ਘਾਸ ਤੇ ਲਾਲ ਇੰਦਰਗੋਪਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਖੰਬੀਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਵਾਂਗ ਹਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਖੇਤ, ਪੱਕੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਜੋ ਮਾਣਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਭਾਗ ਤੇ ਨਸੀਬ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਨਵੀਂ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਏ, ਸੁੰਦਰ ਲਗਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ। ਨਦੀ, ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਨ ਹੋ ਗਈ; ਜਿਵੇਂ ਅਣਪੱਕੇ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ, ਵਾਸਨਾ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਨ। ਪਹਾੜ, ਜੋ ਵਰਖਾ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟੱਕਰਾਏ, ਹਿਲੇ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ 'ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ 'ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਹ, ਘਾਸ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਤੇ ਅਣਚਿੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਾਹ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਛਣਕਦੇ ਤੇ ਅਸਥਿਰ ਰਹੇ; ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਣ, ਕਾਇਮ ਨਾ ਰਹੀ। ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਸਦਾ। ਚੰਦ, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ, ਪਰ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ; ਜਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਨੀ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾਉਂਦਾ। ਮੋਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ 'ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ, ਜਲ ਕੇ ਤੇ ਉਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਸਦੇ ਭਗਤ। ਦਰਖ਼ਤ, ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਮੁੜ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਪਾ ਲਏ; ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਮੁਰਝਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਬਗਲੇ, ਠੰਡੀ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਹੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਆਸ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਾ ਭਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨਾਲ ਵੱਸਦੇ। ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਪਨਡੀਆਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ; ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਪਟੀਆਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ। ਬੱਦਲ, ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪਾਣੀ ਵਰਸਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੁਜਾ-ਜਨ ਦੇ ਉਕਸਾਉਣ 'ਤੇ, ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ, ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ, ਪੱਕੀ ਖਜੂਰ ਤੇ ਜਾਮੁਨ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਗਏ। ਗਾਂਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਥਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਚੱਲਦੀਆਂ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬੁਲਾਵੇ 'ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆਈਆਂ, ਥਣਾਂ ਮਮਤਾ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ। ਜੰਗਲ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿ ਨਾਲ ਟਪਕਦੀਆਂ ਦੇਖਿਆ, ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇੜੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਰਹੀ। ਕਈ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਖੋਹਾਂ ਜਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਜੜਾਂ, ਕੁੰਦੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾਏ। ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੱਥਰ 'ਤੇ ਜਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਲਿਆਏ ਹੋਏ ਦਹੀਂ ਤੇ ਚੌਲ ਖਾਏ, ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾਈ। ਘਾਸ 'ਤੇ ਬੈਠੇ, ਜਦ ਗਾਂਵਾਂ, ਬਲਦ ਤੇ ਵੱਛੇ ਚਰਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਕੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਥਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਤੋਂ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਪ੍ਰਸੰਨ। ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਖਰਦੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਆਈ—ਸਾਫ਼ ਅਸਮਾਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੌਲੇ ਹਵਾ ਨਾਲ।