ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿ਷ਣੁਰਾਤਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਅਤਿਥਿ ਦੀ ਆਗਮਨ ਤੇ ਝੁਕੀ ਹੋਈ ਮਸਤਕ ਨਾਲ ਸ਼ਰਧਾ ਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਜਦੋਂ ਅਣਜਾਣ عورتਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉੱਚੇ ਆਸਨ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਚਾਰਾ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮਸਤਕ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਆਦਰ ਪੂਰਵਕ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ, ਸਧਾਰਣ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਅਤਿਥਿ ਵਜੋਂ ਆ ਕੇ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਜਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਸਨ ਦੇਣ ਆਦਿ ਦੀ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਹੋਵੇਗੀ? ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜਰੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਂ ਯੋਗੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਵਲੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਮੇਰੇ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਤੇ ਮਮਤਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਮਾਮਿਆਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਬੂਲ ਕੀਤੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅਸੀਂ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਨਾਸਮਝ ਮਨੁੱਖ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਵਿਆਕਤ ਵਿਚ ਸਥਿਰ, ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਹੋ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਅਾਪਕ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਸੁਣਨਾ, ਕੀ ਉਚਾਰਨਾ, ਕੀ ਕਰਨਾ, ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕੀ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਹਰ? ਜਾਂ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਰੋਧੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਾਜਰੀ ਘਰ-ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਮਰ ਬੋਲਾਂ ਤੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ, ਬਾਦਰਾਯਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾਸ਼ালী ਸੀ, ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਆਦਿ ਹਨ; ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਵੇਦ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਗਲਤ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਸਤਵ-ਗੁਣ ਦਾ ਉਤਥਾਨ ਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ। ਨਰਕ ਹਨੇਰਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਆਪ—ਇਹ ਇਕ ਹਨ। ਘਰ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਤਾ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਧਨ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਧਨਵਾਨ ਉਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੈ ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਪਾਈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵ ਉਲਟ ਹੈ। ਹੇ ਉੱਧਵ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਗੁਣ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਗੁਣਾਂ ਵਿਚ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਣਾ ਆਪ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਾਰਜ ਸੁਣਾਏ—ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ ਗਈ, ਤੇ ਪ੍ਰਲੰਬਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗੋਪ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਰਾਮ ਨੂੰ ਵ੍ਰਜ ਵਿਚ ਆਏ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਫਿਰ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਗਏ, ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ। ਅਸਮਾਨ ਗੂੜ੍ਹੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗਰਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਪਰ ਧੁੰਦਲਾ—ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਅਠ ਮਹੀਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਝੁੰਝਲਦੇ, ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਮੀਂਹ ਵਗਾ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਇਆ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਸੀ, ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਇੱਛਤ ਫਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਜਗਨੂੰ ਚਮਕਦੇ, ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਵੈਦ ਹੇਠਾਂ ਨਾਸਟਿਕਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿੱਚਲੇ ਮੱਧਕ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਸੀ, ਉਲੂਕਦੇ ਲੱਗ ਪਏ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਤੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਈਆਂ, ਦੁਬਾਰਾ ਵਹਣ ਲੱਗੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਧਨ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹਰੀ ਘਾਸ ਤੇ ਲਾਲ ਇੰਦ੍ਰਗੋਪਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਖੁੰਬੀਆਂ ਨਾਲ ਛਾਂਵੀਂ ਹੋ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਭਾਗ। ਖੇਤ, ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਹੇ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਅਫ਼ਸੋਸ, ਜੋ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਭਾਗ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਜੀਵ, ਨਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੋਹਣੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਦੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਝਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਚਾਲੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਅਣਪੱਕੇ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ, ਰਾਗ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ। ਪਹਾੜ, ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਝੜਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਹਿਲੇ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦੇ। ਰਸਤੇ ਅਣਪਛਾਣੇ, ਘਾਸ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਵੇਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਅਣਦੇਖੇ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਓਹਲੇ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬੰਧਨ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਛਣਕਦੇ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਗੁਣਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਲੋਂ ਹਟ ਗਈ। ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਵਾਨ ਜਾਪਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਤੇ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਗੁਣਵਾਨ ਲੱਗਦਾ। ਚੰਨ, ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਓਹਲੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਵੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ਵਿਖਾ ਸਕਦਾ। ਮੋਰ, ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਧੁੱਪ ਤੇ ਉਦਾਸੀ ਸੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦਰੱਖਤ, ਜੜਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲਏ; ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਪ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ। ਬਗਲੇ, ਠੰਢੇ ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਬੈਠੇ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਆਸ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਦੇ ਬੇਚੈਨ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਲੋਂ ਭੇਜੀ ਝੜਾਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਨਾਸਟਿਕਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਸਤੇ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੂਜਾ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਉਚਾਈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ-ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਮੌਸਮਿਕ ਚਮਤਕਾਰ, ਸਭ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਰੰਗ ਭਰ ਦਿੱਤੇ।