ਪ੍ਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤੱਵ ਕੀ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਇਸ ਵਿਚ ਲਗੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਣ।” ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਅਚਾਨਕ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਉਮੀਦ ਦੇ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਹਚਾਣਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭ ਵਿਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਵਿਅੰਗੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। ਉਹ ਸोलਾਂਵੇਂ ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਨਰਮ ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਜੰਘਾ, ਬਾਂਹ, ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਗਲ੍ਹਾ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ, ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਉੱਠੀਆਂ ਨੱਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੰਨ, ਸੁੰਦਰ ਭੌਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਅਤੇ ਸਾਂਪ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲ੍ਹਾ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ ਸੀ, ਗਲ੍ਹਾ-ਬਾਂਹ ਲੰਬੀਆਂ, ਨਾਬੀ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾਰ, ਪੇਟ 'ਤੇ ਰੇਖਾਵਾਂ ਤੇ ਗੋਲਾਈ, ਕੁੱਝ ਪਹਿਨੇ ਨਹੀਂ, ਵਾਲ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ, ਬਾਂਹਾਂ ਲੰਬੀਆਂ ਤੇ ਝੁਕੀਆਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਜਿਹੇ ਦਿਸਦੇ। ਉਹ ਕਾਲੀ ਰੰਗਤ, ਤਾਜ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨੀ, ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਮੋਹਕ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ, ਨਾਰੀ ਮਨ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ। ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਛੁਪਾਈ ਹੋਈ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਵਾਨ ਲਈ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਨੁਰਾਤਾ (ਪ੍ਰਿਕਸ਼ਿਤ) ਨੇ ਆਏ ਮਹਾਨ ਅਤਿਥੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਅਣਜਾਣ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਅਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸਭਾਵਾਂ 'ਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਨ ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਸ਼ਾਂਤ ਬੈਠੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਪ੍ਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਸਧਾਰਨ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਸੇਵਾ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਅਤਿਥੀ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਤੇ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ, ਤੁਸੀਂ ਪੈਰ ਧੋਣ ਜਾਂ ਅਸਨ ਦੇਣ ਆਦਿਕ ਦਾ ਕੀ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ? ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਨੂ ਦੁਆਰਾ ਦੈਤ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ। ਮੇਰਾ ਮਨ ਹੈ ਕਿ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅਸੀਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਨਰ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਅਪ੍ਰਕਟ 'ਚ ਟਿਕਿਆ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਹੋ ਕੇ ਜੰਗਲ 'ਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਕੀ ਹੈ: ਮਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਸੁਣਨਾ, ਕੀ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਕੀ ਕਰਨਾ, ਕੀ ਯਾਦ ਕਰਨਾ, ਜਾਂ ਕੀ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਹਰ? ਜਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸੋ, ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਹੋਵੇ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗ੍ਰਹਸਥਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ 'ਚ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਕੱਢਣ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਰਮ ਬੋਲਾਂ 'ਚ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਬਾਦਰਾਯਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬੁਧੀਮਾਨ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਆਦਿ; ਸੁਖ ਦੁਖ ਦਾ ਅੰਤ ਸੁਖ ਹੈ। ਦੁਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ। ਗਿਆਨੀ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਦੇਹ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਮਾਰਗ ਵੇਦ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਭਟਕਣ ਗਲਤ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਸਤਵ ਗੁਣ ਉਤਸ਼੍ਰਿਤ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ। ਨਰਕ ਹਨ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ; ਮਿੱਤਰ, ਅਧਿਆਪਕ, ਤੇ ਆਪ ਇੱਕ ਹਨ। ਘਰ ਦੇਹ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਤਾ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਤੇ ਸੱਚਾ ਦੌਲਤਮੰਦ ਉਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੈ ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ; ਦਇਆਲੁ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਅਸੰਗ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਣਾ ਉਲਟ ਹੈ। ਉਧਵ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਗਏ; ਫਿਰ ਗੁਣ-ਅਵਗੁਣ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਗੁਣ 'ਚ ਅਵਗੁਣ ਵੇਖਣਾ ਅਵਗੁਣ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਪਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾਵਾਂ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ—ਦੀ ਅਸਚਰਜ ਕਰਤੂਤਾਂ ਸੁਣਾਈਆਂ, ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ ਤੇ ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗੋਪ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਰਾਮ ਨੂੰ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਆਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨਿਆ। ਫਿਰ ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ, ਦਿਸ਼ਾ ਰੋਸ਼ਨ, ਆਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਗੱਜਣ ਲੱਗੇ। ਆਸਮਾਨ ਗਾੜ੍ਹੇ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ, ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ, ਹੌਲੀ ਚਮਕਦਾ, ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ। ਜਦ ਮੌਸਮ ਆਇਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਛੱਡਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਝੂਲਦੇ, ਜੀਵਨਦਾਇਨੀ ਮੀਂਹ ਪਾ ਰਹੇ, ਦਇਆ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ। ਧਰਤੀ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਜਲ ਗਈ, ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋਈ ਦੇਹ। ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ, ਹਨੇਰੇ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਜुगਨੂ ਚਮਕਦੇ, ਗ੍ਰਹ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁਗ 'ਚ ਪਾਪ ਕਾਰਨ, ਵੈਦ ਹੇਠਾਂ ਚਲਦੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣਕੇ, ਮੇਡਕ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਸਨ, ਟਰ ਟਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵ੍ਰਤ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਤੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਈਆਂ, ਮੁੜ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਤਾਕਤ। ਧਰਤੀ ਘਣੀ ਹਰੀ ਘਾਹ ਤੇ ਲਾਲ ਇੰਦਰਗੋਪਾ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਖੁੰਬੀਆਂ ਦੀ ਛਾਂ 'ਚ—ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਭਾਗ। ਖੇਤਾਂ, ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦੁਖ, ਜੋ ਸਮਝਦੇ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਭਾਗ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜਲ-ਥਲ ਜੀਵ, ਨਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ। ਦਰਿਆ, ਕਈ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪਵਨ ਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼੍ਰਿਤ—ਜਿਵੇਂ ਕੱਚੇ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ, ਰਾਗ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਤਸ਼੍ਰਿਤ। ਪਹਾੜ, ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ, ਪਰ ਹਿਲੇ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ 'ਚ ਟਿਕਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਿਲਾਉਂਦੀਆਂ। ਰਾਹ, ਘਾਹ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਤੇ ਅਣਪਛਾਣੇ—ਜਿਵੇਂ ਵੈਦ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਲਝਣ ਤੇ ਝਗੜੇ ਨਾਲ ਲੁਕ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ 'ਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਅਸਥਿਰ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰੀਆਂ ਦਾ ਸਥਿਰਤਾ ਪੁਰਸ਼ਾਂ 'ਤੇ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਗੁਣਵਾਨ ਹੋਣ, ਰਹੀ ਨਹੀਂ। ਆਸਮਾਨ 'ਚ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਦਿਸਦਾ, ਪਰ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਗੁਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਗੁਣ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਗੁਣ ਵਾਲਾ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਜਾ, ਤੇ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਤੇ ਆਤਮਕ ਤਤਵਾਂ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਚਾਈ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਈ।