ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਹਨ—ਇਹਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀਤਾਵਾਦ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਮਧੁਚੂਦਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਇਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਸਾਰਾ ਉਦੇਸ਼ ਕੇਵਲ ਉੱਚੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਸਵਭਾਵਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਦੱਸੋ, ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੱਚਾ ਕਰਤਵ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਜੋ ਇਸ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ।" ਫਿਰ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ, ਅਚਾਨਕ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਲੇਪ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਕੜਾਂ-ਕੱਪੜੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ, ਤੇ ਉਪਹਾਸਕ ਵਸਤ੍ਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਨਰਮ ਹੱਥ-ਪੈਰ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗ, ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਉੱਚੀਆਂ ਨੱਕਾਂ, ਸੋਹਣੇ ਭੰਵੇ, ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ ਗਰਦਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ, ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ ਤੇ ਘੁੰਮਦਾਰ, ਪੇਟ ਉੱਤੇ ਮੋਹਣੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ, ਲੰਮੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਾਲ, ਲੰਬੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੀ ਰੂਪਤਾ। ਉਹ ਗੂੜ੍ਹੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਜ਼ਗੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਸੁਭਾਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ਨੂਰਾਤ (ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ) ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਮੂਰਖ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਸਾਂਤ ਬੈਠੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣ ਗਏ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਜਾਂ ਆਸਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ? ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਝਟ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਰਾਖਸਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬੀਆਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਨੇਹ ਵਿਚ, ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮਰਣ ਵਾਲੇ ਮਾਨਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ, ਪਰਿਪੂਰਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਸੀ? ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਮੈਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਉੱਚੀ ਸਿਧੀ ਕਿਹੜੀ ਹੈ? ਜਦ ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸੁਣਣਾ, ਉਚਾਰਣਾ, ਕਰਨਾ, ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਪੂਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਹਰ? ਜਾਂ, ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਉਲਟ ਕੁਝ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਗਾਵਾਂ ਦੁਧਣ ਵੇਲੇ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਕੋਮਲ ਸਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਬਾਦਰਾਯਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।" ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ—ਸਵੈਤੰਤਰਤਾ ਆਦਿ; ਸੁਖ ਦੁੱਖ-ਸੰਤਾਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ, ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਮੂਰਖ ਆਪਣਾ ਆਪ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਵੇਦ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਗਲਤ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਸਤਵਗੁਣ ਦਾ ਉਤਥਾਨ ਹੀ ਸਵਰਗ ਹੈ। ਨਰਕ ਹਨ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ; ਦੋਸਤ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਆਪ ਇੱਕ ਹਨ। ਘਰ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹੀ ਅਸਲ ਧਨ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਤਰਸਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਅਟੁੱਟ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਵੈਮੀ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਲਟ। ਹੇ ਉੱਧਵ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਠੀਕ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੋਰ ਵਧਾ ਕੇ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਵੇਖਣਾ ਆਪੇ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਗੁਣ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਗੋਪਾਲਾਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦੋਵਾਂ ਭਰਾ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ—ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ ਤੇ ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਰਾਖਸ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗੋਪ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ-ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ, ਮੀਂਹ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਗ ਪਏ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਆਕਾਸ਼ ਗੂੜ੍ਹੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ, ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਗੂੰਜ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਵਰਸਾਇਆ। ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ, ਜੀਵਨ-ਦਾਇਕ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਇਆ ਆਪ ਵਰਸ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸੁੱਕ ਗਈ ਸੀ, ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਮੰਜਿਲ ਮਿਲਣ ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਚ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਕਾਰਨ, ਵੇਦ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੌਨ ਹੋਏ ਮੇਂਡਕ ਟਰ ਟਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਤ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੀਆਂ ਦਰਿਆਵਾਂ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਕੇ ਰਸਤੇ ਭੁੱਲ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਫਿਰ ਚਲਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੌਲਤ ਤੇ ਤਾਕਤ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਹਰੀ ਘਾਹ, ਲਾਲ ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ, ਤੇ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਕਿਸਮਤ। ਖੇਤਾਂ ਉਤਪਾਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਕਿਸਾਨ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਪਰ ਅਹੰਕਾਰੀ, ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਹੋਇਆ। ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਸਭ ਜੀਵ, ਨਵੇਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਗੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਰਿਆ, ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਚਾਲੇ ਖਾਂਦੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਅਪਰਿਪਕਵ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਰਾਗ ਨਾਲ ਉਚਾਲਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਹਾੜ, ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਝੜੀਆਂ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ ਨਹੀਂ।