ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰੀक्षित ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, “ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਰਹੋ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲ ਲਾ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਚਾਹੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਜਾਂ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਹੋਣਾ ਹੈ, ਉਹ ਹੋਵੇ; ਪਰ ਇਸ ਸਮੇਂ, ਤੁਸੀਂ ਵਿਸ਼্ণੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਵੋ।” ਉਸ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਹਰ ਜਨਮ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਉੱਚੇ ਘਰ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਵਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਹਰ ਥਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਰਹਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰੀक्षित ਨੇ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਪੂਰਬੀ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਚੌਕੀ ਉੱਤੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਗੰਗਾ ਮਾਂ ਉੱਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ। ਜਦੋਂ ਪਰੀक्षित ਨੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਤਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਲੋਕਪਤੀ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਵਰਸਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਡੋਲ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਰਾਜਾ ਜੋ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਹੈ। ਇਹਦੇ ਚਰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਇਹ ਆਸ਼ਚਰਜ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ-ਤਖਤ ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” ਸਭ ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹਾਂਗੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਇਹ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ। ਫਿਰ ਇਹ ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਦੁੱਖ-ਰਹਿਤ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰੀक्षित ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਮਧੁਚੁਦਨ ਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇੱਥੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਦ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਪਰਖ ਹੀ ਮਕਸਦ ਹੈ।” ਇਸ ਲਈ, ਪਰੀक्षित ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾਓ।” ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਿਅਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮਸਤ, ਨਿਰਲੇਪ, ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਵਿਲੱਖਣ ਵੈਸ-ਭੂਸ਼ਾ ਵਿਚ, ਉਥੇ ਅਚਾਨਕ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਸੌਲ੍ਹਵੀਂ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ, ਭੁਜਾਂ, ਮੋਢੇ, ਗਲ੍ਹ, ਗਲ੍ਹਾ, ਗੋਲ ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਭੌਂਹਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਵਰਗਾ ਗਲ੍ਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਚੌੜੀ ਤੇ ਉੱਚੀ, ਨਾਭੀ ਗਹਿਰੀ, ਪੇਟ ਤੇ ਲਕੀਰਾਂ ਨਾਲ ਨਰਮ, ਨੰਗਾ ਸਰੀਰ, ਲੰਮੇ ਕੇਸ, ਲੰਬੀਆਂ ਭੁਜਾਂ, ਤੇ ਸਾਰੀ ਕਾਇਆ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਜਵਾਨੀ ਦੀ ਲਾਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਮਨ ਮੋਹਣੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸਦੇ ਆਦਰ ਵਿੱਚ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਪਰੀक्षित ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਦ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚੇ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਏ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਾਣਯੋਗ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਚੰਨ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਚੰਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰੀक्षित, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਨਿਵਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਬੋਲੇ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆ ਜਾਓ, ਛੂਹੋ, ਚਰਨ ਧੋਵੋ ਜਾਂ ਆਸਨ ਦਿਉ, ਉਹ ਤਾਂ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈ।” “ਤੁਸੀਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵਾਂਗ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਦੇ ਘਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ।” “ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅਸੀਂ ਨਾਸਵੰਤ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਮਨ-ਅਵਧਾਰਣ ਵਾਲੇ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਵਣਵਾਸੀ ਹੋ?” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਉ: ਮੌਤ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” “ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਸੁਣੀ, ਪੜ੍ਹੀ, ਕੀਤੀ, ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਪੂਜੀ ਜਾਵੇ? ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸੋ।” “ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਗਾਵਾਂ ਦੁੱਧ ਲਾਉਣ ਵੇਲੇ।” ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਰਾਜਾ ਦੇ ਇੰਨੇ ਨਰਮ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਾਦਰਾਯਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਸਵੈਤੰਤਰਤਾ ਆਦਿ ਹਨ; ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।” “ਮੂਰਖ ਸਰੀਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਵੇਦ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਚੰਚਲਤਾ ਗਲਤ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਸਤਵਗੁਣ ਵਧਣ ਤੇ ਸਵਰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” “ਨਰਕ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਹੈ; ਦੋਸਤ, ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਆਪ ਇੱਕ ਹਨ। ਘਰ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਨੀ ਹੈ।” “ਜੋ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਪਾਈ, ਉਹ ਦਇਆਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਆਮੀ ਹੈ; ਜੋ ਲਗਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਉਲਟ।” “ਹੇ ਉਧਵ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਠੀਕ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਗਏ। ਫਿਰ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਕਿਉਂ ਜਾਵਾਂ? ਪੁੰਨ ਵਿਚ ਪਾਪ ਦੇਖਣਾ ਆਪ ਪਾਪ ਹੈ, ਪਰ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਗਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੱਸੀਆਂ—ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ ਤੇ ਪ੍ਰਲੰਭਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗਵਾਲ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਮੀਂਹ ਦੀ ਰੁੱਤ ਆ ਗਈ। ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਗ ਉੱਠੇ। ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਗੱਜਦੇ ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਸਮਾਨ, ਕਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ ਢਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਗੁਣ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ’ਤੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਤਨ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚੁੱਕਿਆ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਵਰਸਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹਿੱਲਦੇ, ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਦਇਆ ਆਪ ਵਰਸ ਰਹੀ ਹੋਵੇ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ, ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਸੁੱਕਾ ਸਰੀਰ, ਫਲ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ’ਤੇ, ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਜੁਗਨੂ ਚਮਕਦੇ, ਤਾਰੇ ਨਹੀਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਪਾਪ ਕਰਕੇ, ਵੇਦ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ। ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੇਡਕ, ਜੋ ਚੁੱਪ ਸਨ, ਟਰ-ਟਰ ਕਰ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।