ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਭਗਤਿ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਿਆ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮুনি, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆਓ। ਜਿਸ ਦਾ ਤੁਸੀਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਤਰੀਕਾ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।" ਉਹ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਵੈਰਾਗੀ ਮਣੀ ਹੋ, ਸਦਾ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਸਦਾ ਤੁਰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਸਦਾ ਹੀ ਸੰਭਵ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਸ਼ੱਕਤ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਹੀ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਰਾਹ ਵੈਕੁੰਠ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗੇ। ਆਜ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਯੋਗ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿੱਚ, ਗਿਆਨ ਯਜਨ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਉੱਚਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਹੀ ਭਾਵ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸੁਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਜਦੋਂ ਉਚਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੂੰਜ 'ਚ ਭੇੜਾਂ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈ ਕੇ, ਘਰ-ਘਰ, ਮਨੁੱਖ-ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।" ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਪਾਠ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤ੍ਰਿਓਤੀ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ...? ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸ਼ਬਦ, ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ।" ਕੁਮਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਵੇਦ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਰ ਭਾਵ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਫਲ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਤੱਕ ਸੁਆਦ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਸੁਆਦ ਸਭ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਪਰ ਕੱਢਣ 'ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਰਸ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗਵਤ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਕੱਢਣ 'ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਗੀਤਾ ਦਾ ਰਚੈਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਪ ਭੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਗਏ। ਫਿਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕਥਾ ਪਹਿਲਾਂ ਉਚਾਰਨ ਹੋਈ, ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਦਰਾਯਣ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।" "ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਕਿਉਂ ਹੋਈ? ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਵਿਯੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਜੋ ਇਕ ਛਿਨ 'ਚ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਹੋਏ ਭਾਗਵਤ ਰਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਲਈ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨਿਆਂ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਵੇਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੀ ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਪਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਯਜਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ।" "ਇਹ ਯਜਨ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਥਾਂ ਦੱਸੋ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਹੋ ਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰਗਤ ਹਨ।" "ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ? ਉਥੇ ਕਿਹੜੀ ਰੀਤਿ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਕੁਮਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਨਾਰਦ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਿਮਰ ਤੇ ਵਿਵੇਕਸ਼ੀਲ ਹੋ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਨੰਦ ਹੈ।" "ਉੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਵੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਰਮ ਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।" "ਇਹ ਥਾਂ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਨਿਰਜਨ ਹੈ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਜਿਥੇ ਨੇੜਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਜ਼ੁਨਾਨਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਰੱਖੋਗੇ, ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਆਪ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।" "ਜਿਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਥਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ, ਇਹ ਤ੍ਰਿਓਤੀ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਮਾਰਾ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਫਟਾਫਟ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਸਕਣ।" "ਜਦ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਈ।" "ਸਭ ਹੀ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਨੂੰ ਪੀਣ ਲਈ ਉੱਥੇ ਦੌੜ ਪਏ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਨਵ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਭਰਿਗੁ, ਵਸੀਸ਼ਠ, ਚਯਵਨ, ਗੌਤਮ, ਮੈਧਾਤਿਥਿ, ਦੇਵਲ, ਦੇਵਰਾਤ, ਰਾਮ, ਗਾਧੀ ਪੁੱਤਰ, ਸ਼ਾਕਲ, ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਪੁੱਤਰ, ਅਤ੍ਰਿ ਅਤੇ ਪਿਪਪਲਾਦ ਆ ਗਏ।" "ਯੋਗ ਦੇ ਆਚਾਰ, ਵਿਆਸ ਅਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ, ਛਾਇਆਸੁਕ, ਜਾਜਲੀ, ਜਹਨੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਚੇਲਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।" "ਵੇਦਾਂਤ, ਵੇਦ, ਮੰਤਰ, ਤੰਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪ, ਦਸ ਤੇ ਸੱਤ ਪੁਰਾਣ, ਅਤੇ ਛੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਆ ਗਏ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਰਸ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੁਨੀ, ਦੇਵਤੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤਾ ਹੋ ਸਕੇ।