ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਬṛਹਚ੍ਛ੍ਰਵ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਮਹਾਨ ਚਕਰਵਰਤੀ, ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸੱਚੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਰਾਜਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਇਆ। ਪਰ ਇਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਨਾਦਾਨ ਬੱਚੇ ਵਲੋਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਝ ਅਧੂਰੀ ਸੀ, ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਪਾਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਭ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰਨ। ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਭਗਤ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਹੋਵੇ, ਧੋਖਾ ਮਿਲੇ, ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਗਾਲੀਆਂ ਸੁਣਨ, ਜਾਂ ਮਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਪਸ ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ, ਜਦੋਂਕਿ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਨਿਆਈ ਵੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਜਗਤ ਦੇ ਨੇਕ ਲੋਕ, ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਦੁਵੈਤਾ ਵਿੱਚ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਨਾ ਦੁੱਖੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਖੁਸ਼, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਗੁਣਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਹਦਾਇਤ ਹੈ ਕਿ ਬਿਨਾ ਪੈਰ ਧੋਏ ਕਦੇ ਨਾ ਸੋਵੋ, ਨਾ ਹੀ ਗਿੱਲੇ ਪੈਰ ਜਾਂ ਗਿੱਲੇ ਸਿਰ ਨਾਲ ਲੇਟੋ, ਨਾ ਪਰਾਏ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਓ, ਨਾ ਨੰਗੇ ਸੋਵੋ, ਨਾ ਹੀ ਸਵੇਰ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹੋ, ਸਾਫ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ, ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲੇ ਹੋਵੋ। ਨਾਸ਼ਤੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਅਤੇ ਅਚ્યੁਤ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰਤਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫੁੱਲਾਂ, ਸੁਗੰਧ, ਭੇਟਾਂ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ। ਇਸਤਰੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪੁੰਸਵਨ ਵਰਤ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਿਭਾਓ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾਏਗਾ। ਡਿਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।” ਉਹ ਮਹਾਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੀ, ਕਸ਼੍ਯਪ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਵੀਰਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇੰਦਰ, ਜੋ ਡਿਟੀ ਦੀ ਮਾਮੀ ਦਾ ਮਨਸੂਬਾ ਜਾਣਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਡਿਟੀ ਦੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ, ਫਲ, ਕੁਸ਼ਾ, ਪੱਤੇ, ਨਵੇਂ ਅੰਕੂਰ, ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਲਿਆਉਂਦਾ। ਪਰ ਹਰਿ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਵਰਤ ਤੋੜਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਲਈ, ਮਿਰਗ ਵਾਂਗ, ਵਕਰੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਰ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਡਿਟੀ ਦੇ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤੋੜ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀ। ਹੁਣ ਇੰਦਰ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੂਰਾ ਕਰੇ। ਇੱਕ ਸ਼ਾਮ, ਡਿਟੀ ਵਰਤ ਦੇ ਕਰਕੇ ਥੱਕ ਗਈ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਪੈਰ ਨਾ ਧੋ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਭਟਕਾਵ ਨਾਲ, ਸੁੱਤ ਗਈ। ਉਸ ਵਕਤ, ਇੰਦਰ, ਜੋ ਯੋਗ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਮਾਮੀ ਡਿਟੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਬਲ ਨਾਲ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰੋਣ ਲੱਗੇ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਹਰ ਵਾਰ ਆਖਿਆ, “ਨਾ ਰੋਵੋ।” ਜਦੋਂ ਉਹ ਵੰਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਇੰਦਰ! ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਭਰਾ ਮਾਰੁਤਾਂ ਨੂੰ, ਕਿਉਂ ਮਾਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?” ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਡਰੋ ਨਹੀਂ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਥੀ ਹੋ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੇ ਗਣ ਹੋ, ਸਿਰਫ਼ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਰਪਿਤ ਹੋ।” ਡਿਟੀ ਦਾ ਭ੍ਰੂਣ, ਭਾਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਅਸਤਰ ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪਰਮਪੁਰਖ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਮਤਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਡਿਟੀ ਨੇ ਤਾਂ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਰਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੰਜਾਹ ਦੇਵਤੇ ਮਾਰੁਤ ਬਣ ਗਏ। ਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਹਰਿ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਮਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਡਿਟੀ ਜਦੋਂ ਜਾਗੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਖੜੇ ਸਨ। ਡਿਟੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖਾ ਵਰਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਆਦਿਤਿਆਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲੇ। ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਸੱਤ ਗੁਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ? ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ, ਸੱਚ ਦੱਸ, ਧੋਖਾ ਨਾ ਕਰ।” ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮਾਤਾ, ਤੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੈਂ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ। ਮੌਕਾ ਮਿਲਦੇ ਹੀ, ਮੈਂ ਭ੍ਰੂਣ ਨੂੰ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੀ, ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡਾ ਭ੍ਰੂਣ ਮੈਂ ਸੱਤ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਹਰ ਇੱਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੱਤ-ਸੱਤ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ।” “ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਇਹ ਅਚੰਭਿਤ ਨਤੀਜਾ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਪਰਮਪੁਰਖ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕੁਝ ਮੰਗਦੇ ਵੀ ਨਾਹ ਹੋਣ; ਪਰ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਹੀ ਲਾਭ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਐਸੇ ਨਹੀਂ।” “ਫਿਰ, ਕੌਣ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਹੜਾ ਨਰਕ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਜਦ ਕਿ ਆਪਾ-ਦਾਤਾ, ਸਰਵ-ਆਤਮਾ, ਪਰਮਪੁਰਖ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ? ਇਸ ਲਈ, ਮਾਂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇ, ਮੈਂ ਬਾਲਕ ਅਤੇ ਅਧਮ ਹਾਂ। ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਤੇਰਾ ਭ੍ਰੂਣ ਫੇਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।” ਸ੍ਰੀ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਡਿਟੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਮਾਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਮਾਰੁਤਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਦੱਸਾਂ? ਹਣੇ, ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਪਰਾਧ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, “ਹਾਏ! ਮੈਂ ਇਕ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਅਯੋਗ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਨਿਕੰਮਾ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰੇ।” “ਨਿਸ਼ਚਤ ਹੀ, ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੱਡੀ, ਅਟੱਲ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਣੀ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਲਹਿ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਕਦੇ ਐਸਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਾਂ।” “ਅੱਜ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਅੱਗ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭੜਕੀ ਹੈ, ਮੇਰੀ ਰਿਆਸਤ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਖਜਾਨਾ ਸਾੜ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਦੇਵਤਾ ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਵੱਲ ਮੰਦਾ ਭਾਵ ਨਾ ਰੱਖਾਂ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਤਕਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤਕਸ਼ਕ ਜਲਦੀ ਹੀ, ਇਸ ਜਗਤ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਿਰਾਗ ਦਿਵੇਗਾ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਰਥਕਤਾ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਸਮਝ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਹ ਨਦੀ, ਜਿਸਦੇ ਜਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਗੰਗਾ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਮੌਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਕੌਣ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕਰੇ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਂਡੂਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੁਪਦ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਉਪਵਾਸ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਵਰਗ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।