ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸਰਾ ਕੇਵਲ ਉਸ ਨਾਮ ਨੂੰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਐਸਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬੁੱਢਾਪਾ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਇਤਨੀ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਵਾਰ ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦੁਆਰਪਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੌਂਹ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਦੁਆਰਪਾਲ ਮੁੜ ਹਰੀ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਪਰਤ ਗਏ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ ਕੋਈ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਿਆ ਹਾਂ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਦਾ ਵੱਡਾ ਫਲ ਹੈ। ਤੂੰ ਦਇਆਵਾਨ ਹੈਂ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰ।" ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, "ਉਹ ਜੋ ਦੇਹ-ਰਹਿਤ ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।" "ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਯੋਗਿਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਇਸ ਉੱਤੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮুনি, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ। ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਬੜੀ ਅਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।" "ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਵੈਰਾਗੀ ਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ, ਸਦਾ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ, ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ। ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ—ਜੋ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੋਈ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ।" "ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਕਈ ਮਹਿਲਿਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਔਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ ਜੋ ਰਸਤਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਚੰਗੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਉੱਤਮ ਕਰਮ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗੇ; ਆਜ ਮਨ ਤੇ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ ਸੁਣ।" "ਕੋਈ ਯਜਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੋਈ ਪਾਠ ਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਨੱਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹੀ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਗਿਆਨ-ਯਜਨਾ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਇਹੀ ਭਾਵਨਾ ਸੁਕਦੇਵ ਆਦਿ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਾਈ ਹੈ।" "ਇਸ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਕਲੀਯੁਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਹਾੜ ਨਾਲ ਭੇੜੀਆਂ ਭੱਜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਰਸ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਘਰ-ਘਰ, ਮਨੁੱਖ-ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦੋਂ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰਿਣ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ, ਤਾਂ...?" "ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ, ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ।" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਿਰਾਲੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵਿਲੱਖਣ ਫਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਰਸ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਅਨੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਤਿਵੇਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਇਹ ਫਲ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਕੱਢਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਰਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪਰ ਜਦ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਸ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਹੀ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਰਸ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।" "ਜੋ ਕੋਈ ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਗੀਤਾ ਦਾ ਰਚਿਯਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਦ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਖੁਦ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਤਦ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਉਚਾਰਿਆ; ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਦਰਾਯਣ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ, ਤੂੰ ਇਹ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਗਮ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਮਿਟਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚਤ ਭਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਕੇਵਲ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਚਿਤ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਵੇਕ ਜਾਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਈ ਹੋਈ ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ—ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ। ਜਦੋਂ ਸੰਕਾਦਿਕ ਆਦਿ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸੁਕਦੇਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਯਜਨਾ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਥਾਂ ਦੱਸੋ। ਸੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕਥਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ ਉਹ ਦੱਸਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ।" "ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਪੂਰੀ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ? ਉਥੇ ਕੀ ਵਿਧੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸੁਣੋ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਨਿਮਰ ਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਹੋ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਆਨੰਦ ਹੈ।" "ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖ ਤੇ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਨਵੀਂ, ਨਰਮ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਇਹ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਰਜਨ ਥਾਂ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹੈ, ਤੇ ਨੇੜਲੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ।" "ਜਿੱਥੇ ਵਧੀ ਉਮਰ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦੇਹ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਥਾ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਣ ਨੌਜਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੁਰੰਤ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਆ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਰਸ ਪੀ ਸਕਣ।" ਜਦ ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਮਾਨਵ ਲੋਕ, ਦੇਵ ਲੋਕ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਲਾਹਣਾ ਮਚ ਗਿਆ।