ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੈ ਕੁਮਾਰੋ! ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਜਲਦੀ ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ, ਗਿਆਨੀ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਪੂਰਵਜ ਹੋ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹੋ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਾਰੀ ਲੀਲਾ, ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਲਈ ਹੀ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਸਦਾ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਪਾ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਕਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਇਕ ਵਾਰੀ, ਸਿਰਫ਼ ਤੁਹਾਡੀ ਭੰਵਰੇ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦੁਆਰਪਾਲ ਝਟ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਸਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਮੁੜ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਪਸ ਗਏ।" ਉਹ ਫਿਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਯੋਗ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਦੇ ਸਾਗਰ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਰਗ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਿਵੇਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰੀਏ। ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਟਿਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਕੁਮਾਰ ਸਵਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆਓ। ਇਹ ਮਾਰਗ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਾਨ ਹੈ। ਨਾਰਦ, ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਓ, ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪਰਚਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਔਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਹ ਰਾਜ਼ੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ।" "ਜੋ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਯਜਨਾ, ਕੁਝ ਤਪ, ਕੁਝ ਯੋਗ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਹਨ। ਪਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਯਜਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਕਲੀਯੁਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਹਾੜੀ ਅੱਗੇ ਭੇੜਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਘਰ-ਘਰ, ਮਨ-ਮਨ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਵੇਦ, ਉਪਨਿਸ਼ਦ, ਗੀਤਾ ਦੀ ਪਾਠ-ਕਥਾ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਉੱਪਦੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਰੀਏ?" ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਅਸਰੇ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।" ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਰ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਉਪਜੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਫਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਫਲ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਜਦ ਤੱਕ ਵੱਖਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਚੱਖੀ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜਦ ਭਾਗਵਤ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਹੀ ਚੱਖਣਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾਸ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਉਪਜਿਆ ਹੈ। ਵੇਦਾਂ, ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ, ਗੀਤਾ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦਾ ਦੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਾਂ ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੁੱਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂਆਂ ਵਲੋਂ ਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਪੂੰਜੀ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਵੇਕ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਹ-ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। "ਜੋ ਭਗਤ ਸਨਕਾਦਿਕ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਪੋਸ਼ਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਮੈਂ ਗਿਆਨ ਯਜਨਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਯਜਨਾ ਕਿੱਥੇ ਕਰੀਏ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਥਾਂ ਦੱਸੋ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੱਸਣਯੋਗ ਹੈ।" "ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਦਾ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਕੀ ਹੋਵੇ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।" ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਨਾਰਦ ਜੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੇੜੇ ਆਨੰਦ ਨਾਮ ਦੀ ਇਕ ਥਾਂ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗੋਲ਼ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਵੀ ਉਥੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਥਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਰੱਖਤਾਂ, ਲਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੇ ਨਵੀਂ-ਨਵੀਂ, ਨਰਮ ਰੇਤ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ ਹੈ।" "ਉਹ ਥਾਂ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦਾ। ਉਥੇ, ਜਦ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਬੁੱਢਾ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਰੀਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਆਪ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਤੇ ਕੁਮਾਰਾਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਰਾਹੀਂ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਤਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।