ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਥੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਯਜਨਾ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਵਿਆਪਕ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲਤ-ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੁਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ। ਕਲੀ ਨੇ ਡਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੱਸਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮੌਜੂਦ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਖਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਦੱਸੋ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿ ਸਕਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਲਈ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ: ਜੂਆ, ਮਦਿਰਾ ਪਾਨ, ਵਿਲਾਸਿਤਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ—ਇਹੋ ਥਾਵਾਂ ਜਿਥੇ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਅਧਰਮਤਾ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਨੇ ਹੋਰ ਮੰਗੀ, ਤਾਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੋਨਾ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਥੋਂ ਝੂਠ, ਨਸ਼ਾ, ਵਾਸਨਾ, ਕਾਮ ਤੇ ਵੈਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਪੰਜ ਅਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਨ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਕਲੀ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਕ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੋਣ, ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ। ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਧਰਮ ਰੂਪ ਬਲਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਪੈਰ—ਤਪ, ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਤੇ ਦਇਆ—ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਕੀਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤਰੱਕੀ ਵਾਲੀ ਬਣਾਇਆ। ਹੁਣ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਸੌਂਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦ ਉਹ ਵਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲੱਗੇ, ਰਾਜਗੱਦੀ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਹੇਠ ਧਰਤੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋ। ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਹੜਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਸੁਖ ਭੋਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਰਤ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਵੇਚ ਕੇ ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਏ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਬਾਹ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਨਾਹ ਗੁਜਾਰੇ। ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਵੀ ਜੇ ਲੋੜ ਪਏ ਤਾਂ ਵੈਸ਼ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਤਾ-ਜੀਵਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਵੈਸ਼ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਜਦ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਿੰਦਾ-ਜੋਗ ਕੰਮ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਣ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਵਿਦਿਆ, ਪਿਤਰ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਉਪਲੱਬਧ ਭੋਜਨ ਨਾਲ, ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ—ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਧਨ ਸਹਜਤਾ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਉਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਧੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਤੇ ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਅਸਕਤੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਨਾ ਹੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਨਾਸਵੰਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਦਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਅਜੇ ਵਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—all ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਵਿਛੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ-ਕਰਤਵਾਂ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਵਾਸਤੇ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਵਨ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਘਰ, ਪੁੱਤਰ, ਧਨ, ਨਾਰੀ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ‘ਮੇਰਾ, ਮੈਂ’ ਵਿਚ ਜਕੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪੇ, ਪਤਨੀ, ਨਿੱਜੇ ਪੁੱਤਰ-ਧੀਆਂ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਣਗੇ?” ਇਹ ਆਸਕਤੀ ਉਹਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਵਿਅਕੁਲ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਸੁਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਦੇ ਅਸਤਰ ਨੇ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸਾੜਿਆ, ਪਰ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬਚ ਗਿਆ। ਜਿਸਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਰੋਸ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਤਕਸ਼ਕ ਸੱਪ ਨੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਦਰਦ ਨਾਲ ਵੀ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਅਤੇ ਅਜੇਤ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾ ਭਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਭਟਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਕ ਮਹਾਨ ਭਗਤ, ਅਭਿਮਨਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਲੀ, ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਏ, ਓਦੋ ਹੀ ਕਲੀ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਕਲੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਭੌਰਾ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਮੰਗਲ ਫਲ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਕਲੀ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਹੱਕ ਜਤਾਉਂਦਾ ਤੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਨਿਡਰਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਭੇੜੀਏ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਸੁਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਣਨਾ ਹੈ।” ਜੋ ਕੋਈ ਲੰਮੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕਰਤਬਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੈ ਮਿੱਠੇ ਸੁਤ ਜੀ, ਤੁਹਾਡੀ ਖ਼ਿਆਤੀ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਮਧੁਰ ਰਸ ਪਿਲਾਉਂਦੇ ਹੋ।” “ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪਲ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵਰਗ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਤੋਲਦੇ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਮਾਣਵਿਕ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ! ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਯੋਗੀ ਵੀ, ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਸੁਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲੀਲਾਵਾਂ ਸੁਣਾਓ, ਅਸੀਂ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣ ਰਹੇ ਹਾਂ।