ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਗੁੜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕੇ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਾ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਸੀ? ਜਦੋਂ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗਿਆਨ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਲਈ ਨਾਪਾਇਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਲੈ ਕੇ ਬਦਰੀਕਾਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸੀ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਸਨਕ ਆਦਿਕ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਕismet ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ! ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਦਰੀ ਸੈਮਤਾ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਆਦਿ-ਪੁਰਖ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੀਲਾਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਾਲ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬੁਢਾਪਾ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਬਾਨ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਭੰਵੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਪੁੱਜ ਗਏ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਈ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾਲੂ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਕਿ ਆਸਹਾਇ ਹਾਂ, ਮਿਹਰ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਦੇਵੋ।" "ਉਹ ਜੋ ਅਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਰਗ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?" ਸਨਕਾਦਿਕ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆਓ। ਇਹ ਮਾਰਗ ਇਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਆਸਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚ ਸਦਾ ਅੱਗੇ, ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਸਦਾ ਤੁਰਦੇ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਅਜੀਬ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਔਖੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਰਗ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਮਾਰਗ ਵੈਕੁੰਠ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜ਼ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਯਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ, ਕੁਝ ਤਪ ਰਾਹੀਂ, ਕੁਝ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਨ-ਯੱਗ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਰਵੋਤਮ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਹੈ; ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਾਦਿਕ ਨੇ ਗਾਈ, ਉਹੀ ਹੈ।" "ਇਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਚਾਰਨ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੀਆਂ ਸਭ ਖਾਮੀਆਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ ਬਘੀਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਜੋ ਪਿਆਰ ਦੇ ਸੁਆਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਘਰ-ਘਰ, ਮਨੁੱਖ-ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਜਦੋਂ ਵੇਦਾਂ, ਵੈਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਨੂੰਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰੈਣ ਨਾ ਉਪਜੇ, ਤਾਂ...? ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਗਿਆਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਸ਼ਲੋਕ, ਹਰੇਕ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਹੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਸਰੇ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ।" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਨਿਚੋੜ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਫਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਸੁਆਦ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਘਿਉ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਚੀਨੀ ਨਿਕਲਣ 'ਤੇ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਮੰਨਿਆ ਹੈ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਵੇਦ, ਵੈਦਾਂਤ ਪੜ੍ਹ ਲਏ, ਜੋ ਗੀਤਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਭਟਕ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ; ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਦਰਾਯਣ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।" "ਫਿਰ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ? ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ ਨੂੰ ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਿਆ ਲਈ ਹੀ ਹੈ—ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਪੂੰਜੀ ਦੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਤਸੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਵੇਕ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮੋਹ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਹਨੇਰੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ ਤੀਜੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਪੌਸ਼ਣ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਗਿਆਨ-ਯੱਗ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਇਹ ਯੱਗ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਕਰਾਂ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਥਾਂ ਦੱਸੋ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਉਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।" "ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ? ਉਸ ਥਾਂ ਕੀ ਵਿਧੀ ਹੋਵੇ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।