ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ, "ਹੁਣ ਅਯੋਗ ਰਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਛੁਪੇ ਹੋਏ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਣਗੇ।" ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਤਾਕਿ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਸਕੇ। ਜਦ ਉਹ ਅਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਕਲੀ ਦੇ ਕੋਲ ਮਾਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਸੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋਏਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਡਿੱਗ ਪਵੇ, ਉਹ ਰਾਖੀ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ 'ਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਅਨੇਕ ਅਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਲਾਲਚ, ਝੂਠ, ਚੋਰੀ, ਅਨੇਤੀ, ਪਾਪ, ਧੋਖਾ, ਝਗੜਾ ਅਤੇ ਪਖੰਡੀਪਨ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ, "ਤੂੰ ਇਥੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਯਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਰੂਪ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ, ਭਗਵਾਨ, ਯਗਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਚਲਦੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇਹ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੇ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, 'ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿ ਸਕਾਂ।'" ਇਸ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਜੂਆ, ਮਦਿਰਾ, ਨਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਾਸ ਹੱਤਿਆ—ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਚਾਰ ਅਧਰਮਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਹਨ। ਫਿਰ, ਜਦ ਕਲੀ ਨੇ ਹੋਰ ਮੰਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੋਨਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਝੂਠ, ਨਸ਼ਾ, ਵਾਸਨਾ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਵੈਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੰਜ ਥਾਵਾਂ—ਜੂਆ, ਮਦਿਰਾ, ਨਾਰੀ, ਹੱਤਿਆ ਅਤੇ ਸੋਨਾ—ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਲੀ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ, ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਖੋਹੇ ਪੈਰ—ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ—ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਨੇ ਜੰਗਲ ਵਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਰਾਖੀ ਹੇਠ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ। ਧਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਵੇਚ ਕੇ ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰਤ ਪਏ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਜੀਵਨ ਚਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਗੁਜ਼ਾਰਨਾ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ, ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ ਵੀ ਲੋੜ ਪਏ ਤਾਂ ਵੈਸ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ। ਵੈਸ਼ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹੱਥੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੁਸੀਬਤ ਮੁੱਕਣ 'ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਯੋਗ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੈਦ ਪਾਠ, ਪਿਤਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਮ, ਦਾਨ, ਅਤੇ ਉਪਲਬਧ ਭੋਜਨ ਰਾਹੀਂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੋ ਧਨ ਸੁਚੱਜੀ ਕਮਾਈ ਜਾਂ ਯੋਗਤਾ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸਰੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਯਗ ਆਦਿ ਕਰਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਅਤਿ ਲਗਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ, ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਦੇ ਬੇਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਅਜੇ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—all ਇਹ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਵਿਛੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈ ਕੇ ਭਿਖਾਰੀ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਮਨ ਘਰ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਰਹੇ, ਪੁੱਤਰ-ਧਨ ਦੀ ਆਸ ਤੇ ਨਾਰੀ ਵਲ ਮੋਹ ਹੋਵੇ, ਉਹ "ਮੇਰਾ" ਤੇ "ਮੈਂ" ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਮੇਰੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਮਾਪੇ, ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਮੇਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ-ਧੀਆਂ—ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਣਗੇ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਘਰ-ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਥਾਮਾ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਬਚ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਤਕਸ਼ਕ ਸਾਪ ਤੋਂ ਖਤਰਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦਰਦ ਤੋਂ ਬੇਅਸਰ ਰਹੇ।" "ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਲਗਾਵ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਅਜੈਯ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ, ਅਤੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਹੜੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾ ਭਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਵੀ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਾ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਦ ਤੱਕ ਮਹਾਨ ਭਗਤ, ਅਭਿਮਨਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕਲੀ, ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਥਾਂ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਵਧ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।" ਪਰ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਓਥੇ ਹੀ ਕਲੀ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਪਿੱਛੇ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਪਰ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਕਲੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਮਧੁਮੱਖੀ ਫੁੱਲਾਂ ਤੋਂ ਰਸ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਉਸਦੇ ਲਈ ਚੰਗੇ ਫਲ ਜਲਦੀ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਦੂਜਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। "ਕਲੀ, ਜੋ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਪਰ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨੀਆਂ ਤੇ ਨਿਡਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹ ਭੇੜੀਏ ਵਾਂਗ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਅਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।