ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਨੇ ਇਉਂ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਸਮਰਾਟ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਦੁਖੀ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਆਪ ਧਰਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਲਦ ਵਾਂਗ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਸ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰਾਹ ਮਨ ਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜਿਹੜੇ ਚਾਰ ਪੈਰ—ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਸਤ—ਧਰਮ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਤਿੰਨ ਤੇਰਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ ਤੇ ਮਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਟੁੱਟ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਇਕੋ ਪੈਰ, ਸੱਚਾਈ, ਬਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਤੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ, ਜੋ ਝੂਠ ਤੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਖੋਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਝੱਲਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ; ਹਰ ਥਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਪੂਰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਿਲਾ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਹੁਣ ਛੱਡੀ ਹੋਈ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂ ਲਿਆ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਆਖਦੀ ਹੈ, ‘ਅਯੋਗ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਰਾਜਾ ਬਣਨ ਦਾ ਭੇਸ ਪਾਏ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣਗੇ।’ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਮੁੱਲ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਆਪਣੀ ਤੇਜ਼ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਲਈ। ਜਦ ਉਹ ਮਾਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਾ ਕਲੀ ਨੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਡਰ ਦੇ ਮਾਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਦੀ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੀਵੇਂ ਪਏ ਹੋਏ, ਸ਼ਰਣ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ, ਸਗੋਂ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲਏ ਹਨ, ਉਸਨੂੰ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ। ਜਦ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਅਨੇਕ ਅਧਰਮ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ: ਲਾਲਚ, ਝੂਠ, ਚੋਰੀ, ਅਨਾਚਾਰ, ਪਾਪ, ਧੋਖਾ, ਝਗੜਾ, ਪਖੰਡ। ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਰਹਿ, ਸੱਚਾਈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥ ਰਹਿ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਯਜਨਪਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ, ਜੋ ਯਜਨਾ-ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਸਬ ਵਿੱਚ ਤੇ ਸਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਚਲ-ਅਚਲ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਵੱਲੋਂ ਆਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ’ਤੇ, ਕਲੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗਾ ਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਵੱਸਣ ਜਾਵਾਂ, ਉਥੇ ਤੇਰੀ ਹੀ ਹਾਜ਼ਰੀ, ਤੇਰਾ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਵੱਸਣ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਫਿਰ ਕਲੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਜੁਆ, ਮਦਿਰਾ, ਇਸਤਰੀ (ਆਯਾਸ), ਤੇ ਹਿੰਸਾ—ਇੱਥੇ ਚੌਗੁਣਾ ਅਧਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦ ਕਲੀ ਨੇ ਫਿਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੋਨਾ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਝੂਠ, ਮਦ, ਕਾਮ, ਲਾਲਸਾ ਤੇ ਵੈਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਪੰਜ ਅਧਰਮ ਦੇ ਥਾਂ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਕਲੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ, ਰਾਜਾ, ਪ੍ਰਜਾ-ਪਾਲਕ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ, ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਣ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਤਿੰਨ ਗੁਆਚੇ ਪੈਰ—ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦਇਆ—ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਖਿੜਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਨੇ, ਵਨਵਾਸ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ। ਅੱਜ ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੇ ਸਰਵੋਚ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਐਸਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ, ਅਭਿਮਨਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ। ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਮਾਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਜੇ ਉਹ ਸੰਗਰਸ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਵੇਚ ਕੇ, ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾ ਕੇ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ। ਇੱਕ ਕਸ਼ਤਰੀ, ਜੇ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਹੋਵੇ, ਵੈਸ਼ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ। ਵੈਸ਼ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਹੱਥੀ ਕੰਮ; ਪਰ ਜਦ ਮੁਸੀਬਤ ਮੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਅਪਵਾਦਯੋਗ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ। ਹਰ ਰੋਜ਼, ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਵੇਦ-ਪਾਠ, ਪਿਤਰਾਂ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਮ, ਦਾਨ, ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਜੋਂ, ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਧਨ ਸੁਭਾਗ ਜਾਂ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਾਲਣ, ਯਜਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ ਨਾਲ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਾਉ ਨਾ ਬਣਾਵੋ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬੇਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਗਿਆਨੀ, ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਨੂੰ, ਅਜੇ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਛੁੜਿਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਯਾਤਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਵਿਛੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜੇ ਕੋਈ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਹੇ; ਫਿਰ ਚਾਹੇ ਘਰ ਰਹੇ, ਵਨ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ’ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਪਰ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਘਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ-ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਨਾਰੀ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਮੰਦਾ ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮੋਹ-ਭਰਮ ਨਾਲ ਬੰਧਿਆ, ਉਹ ‘ਮੇਰਾ, ਮੈਂ’ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ‘ਮੈਂ ਬੁੱਢੇ ਮਾਪੇ, ਪਤਨੀ, ਨੰਨੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੁਤਰੀਆਂ—ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿਣਗੇ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ?’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਮਨ ਘਰ ਦੀ ਮੋਹ-ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਆਤਮਾ ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ, ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਰਨ ’ਤੇ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਅਸ਼ਵੱਠਾਮਾ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੀ ਰਾਖਿਆ ਅਚਿੰਤਯ ਲੀਲਾ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਤਕਸ਼ਕ ਸਾਪ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਸਦੀ ਜਾਨ ਲੈਣ ਆਇਆ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਮੌਤ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨ ਪ੍ਰਭੂ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਦੇ ਭਟਕਿਆ ਨਹੀਂ।