ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਮ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪਾਂਡੂਪੁਤ੍ਰ! ਤੇਰੀ ਇਹ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੁਖੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਰਾ ਦਿੰਦਾ ਆਂ। ਤੇਰੇ ਜਿਹੇ ਗੁਣਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼্ণ ਨੇ ਦੂਤ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਬਣ ਕੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਪਰ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮੂਲ ਹੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਅਸੀਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਹੋਏ ਹਾਂ ਤੇ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" "ਕਈ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਤ ਪਹਿਨ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕੁਝ ਕਿਸਮਤ ਨੂੰ ਮੂਲ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਕਰਮ ਨੂੰ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਕਥ, ਅਗੋਚਰ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਚਿੰਤਾ-ਭਰੇ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਧਰਮ! ਤੂੰ ਆਪ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਅੱਜ ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੈਂ। ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਅਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਸ ਅਪਵਾਦ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਫਿਰ, ਇਹ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰਸਤਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੱਤ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" "ਸਤਯੁਗ ਵਿਚ ਧਰਮ ਦੇ ਚਾਰ ਪੈਰ—ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਚਾਈ—ਸਥਾਪਤ ਸਨ। ਪਰ ਤੇਰੀ ਤਿੰਨ ਲੱਤਾਂ ਅਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਮਦ ਵਲੋਂ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿਰਫ ਸਚਾਈ ਦੀ ਲੱਤ ਬਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸੰਭਾਲ ਰੱਖ। ਪਰ ਕਲੀ, ਜੋ ਝੂਠ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਹਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਵਲੋਂ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਸੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ, ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦੀ ਹੈ, 'ਹੁਣ ਅਯੋਗ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਮੇਰਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣਗੇ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੱਲ ਮਰਨ ਲਈ ਵਧਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਡਰ ਕਰਕੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਦੁਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਡਰੇ ਹੋਏ ਨੂੰ, ਜੋ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਆ ਪਿਆ ਸੀ, ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ। ਹਲਕਾ ਹੱਸ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਹੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।" "ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਉਥੇ-ਉਥੇ ਲਾਲਚ, ਝੂਠ, ਚੋਰੀ, ਅਧਰਮ, ਪਾਪ, ਧੋਖਾ, ਝਗੜਾ, ਪਖੰਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾ, ਤੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਚਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹਿ। ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਰੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ, ਯੱਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲਦੇ-ਫਿਰਦੇ, ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ ਹਨ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਇੰਝ ਆਖਿਆ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਡਰ ਵਿਚ, ਆਖਿਆ, 'ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ! ਜਿਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਰਹਿਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਂ, ਉਥੇ ਤੇਰਾ ਬਾਣ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਮੌਜੂਦ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਦੱਸ, ਜਿਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿ ਸਕਾਂ।'" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਜੂਆ, ਮਦ ਪਾਨ, ਵਿਅਭਿਚਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ—ਜਿਥੇ ਚਾਰ ਭਾਂਤੀਆਂ ਦਾ ਅਧਰਮ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਨੇ ਹੋਰ ਅਰਜ਼ ਕੀਤੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ; ਉਥੋਂ ਝੂਠ, ਮਦ, ਕਾਮ, ਲਾਲਸਾ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਪੰਜ ਥਾਵਾਂ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦੇ ਮੂਲ ਹਨ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ—ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁੰਮ ਹੋਈਆਂ ਲੱਤਾਂ—ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਦਇਆ—ਮੁੜ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਨੇ ਰਾਜ ਸੋਪਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵਲ ਗਿਆ, ਰਾਜਗੱਦੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ, ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੱਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ-ਕਲੇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿਚ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਪਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਵੇਚ ਕੇ, ਜਾਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਲਵਾਰ ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ-ਯਾਪਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਮਾੜਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ। ਕਸ਼ਤਰੀਆ ਵੀ ਜਦੋਂ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਆਵੇ, ਵੈਸ਼ ਦਾ ਕੰਮ, ਸ਼ਿਕਾਰ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਨੀਚ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ। ਵੈਸ਼ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸ਼ੂਦਰ ਹਲਕਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਮੁਸੀਬਤ ਮੁੱਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਾੜਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਵੇਦ ਪਾਠ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਟ, ਦਾਨ, ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਭੋਜਨ ਰਾਹੀਂ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਜਿਹੜੇ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੋ ਧਨ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯਾਦਵਾਸਤਾ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਉਤਪੀੜਨ ਦੇ, ਮਿਲੇ, ਉਹ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਧੀਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਲਾਲਣਾ-ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਯੱਗ ਕਰੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਆਂ ਨਾਲ।" "ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਅਤਿ-ਲਗਾਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾ ਕਰੇ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਨਾਸਵੰਤ ਨੂੰ, ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋਇਆ ਜਿਹਾ ਸਮਝਦੇ ਹਨ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਸਾਕ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੀ ਮੀਟਿੰਗ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਤਿਆਂ ਸੁਪਨਾ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਜੀਵ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਮਹਿਮਾਨ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥ ਦੇ ਕਰਤਵ, ਸਿਰਫ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਘਰ ਵਿਚ ਅਟਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ, ਨਾਰੀ-ਮੋਹ ਵਿਚ ਮਗਨ, ਉਹ 'ਮੇਰਾ' ਤੇ 'ਮੈਂ' ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧਰਮ, ਧਰਤੀ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਕਥਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਤੋਂ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।