ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਧਰਮ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਦਿਖਾਈ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੇ ਕੋਈ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਕੇ ਦੋਸ਼ ਕਰੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਬਾਂਹ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਮਰਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚੂੜਾ ਪਾਇਆ ਹੋਵੇ।" ਰਾਜਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਰਜ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਣਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਹੀ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟਣਾ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਧਰਮ, ਜੋ ਇੱਕ ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਠੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੂਤ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਬਣੇ।" ਧਰਮ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਸਾਨੂੰ ਦੁਖ ਦੇ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਉਲਝ ਗਏ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।" ਕਈ ਲੋਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ 'ਆਤਮਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈ,' ਕੁਝ ਆਖਦੇ 'ਇਹ ਤਕਦੀਰ ਹੈ,' ਹੋਰ ਆਖਦੇ 'ਕਰਮ ਹੈ,' ਤੇ ਕੁਝ 'ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।' ਕੁਝ ਲੋਕ ਤਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਕਲਪਨੀਆ ਅਤੇ ਵਰਨਨਯੋਗ ਨਹੀਂ। "ਰਾਜਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝ," ਧਰਮ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।" ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਧਰਮ ਹੈਂ, ਜੋ ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸ਼ਾਇਦ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰਸਤਾ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।" ਉਹ ਵਰਨਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਸਚ, ਇਹ ਚਾਰ ਪੈਰ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਅਹੰਕਾਰ, ਲਗਾਵਟ ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਨੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। "ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਇਕ ਪੈਰ—ਸਚ—ਬਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਟਿਕਾਏ ਰੱਖ; ਪਰ ਕਲੀ, ਜੋ ਝੂਠ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਖਿੱਚਣ ਆਇਆ ਹੈ।" ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ; ਹਰ ਥਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਧਰਤੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਗੁਣਵਾਨ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੁਖੀ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਲੈ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, "ਅਣਯੋਗ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜਾ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਮੈਨੂੰ ਭੋਗਣਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਰਥੀ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਲੈ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਾਰਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਆਇਆ, ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਕਲੀ ਨੇ ਡਰ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਆਸਰਾ-ਯੋਗ ਸੀ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਹਲਕਾ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਤੇਰੇ ਲਈ, ਜੋ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਇਆ ਹੈ, ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ, ਅਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ।" "ਜਦ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਅਧਰਮ ਦਾ ਜਥਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ: ਲਾਲਚ, ਝੂਠ, ਚੋਰੀ, ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਪਾਪ, ਧੋਖਾ, ਝਗੜਾ, ਅਤੇ ਪਖੰਡ।" "ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ; ਧਰਮ ਤੇ ਸਚ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਯਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਯਜਮਾਨ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ, ਭਗਵਾਨ, ਯਗਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਪੂਜਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਨਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਉੱਤੇ, ਕਲੀ ਡਰ ਕੇ ਕੰਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਕਲੀ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਵੱਸਾਂ, ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਵਾਲਾ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਖਵਾਲੇ, ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਦੱਸੋ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿ ਸਕਾਂ।" ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਜੂਆ, ਸ਼ਰਾਬ, ਇਸਤਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਹਤਿਆ—ਇਹ ਚਾਰ ਅਧਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ।" ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਨੇ ਦੋਬਾਰਾ ਮੰਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦਿੱਤਾ; ਇਥੋਂ ਝੂਠ, ਨਸ਼ਾ, ਇੱਛਾ, ਕਾਮ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੇਂ ਵਜੋਂ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਪੰਜ ਅਧਰਮ ਦੇ ਸਥਾਨ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਕਲੀ ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਚੰਗੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਰਮ-ਨਿਸ਼ਠ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਬਲਦ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਗੁਆਚੇ ਪੈਰ—ਤਪ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਤੇ ਦਇਆ—ਵਾਪਸ ਦਿੱਤੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਲਦਾਇਕ ਬਣਾਇਆ। ਹੁਣ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਵੱਲੋਂ ਸੌਂਪਿਆ ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ, ਜਦੋਂ ਦਾਦਾ ਨੇ ਵਨ-ਵਾਸ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਇਆ, ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਤੀਜ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹਨ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜ-ਸੰਪੰਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਏਨੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਹਾ-ਯਗਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋ। ਇਸ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਰਥ ਤੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੁਖ ਛੱਡ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਵੇਚ ਕੇ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਹੋਵੇ, ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ—ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁੱਤੇ ਵਾਲੀ ਜੀਵਿਕਾ ਨਹੀਂ। ਕਸ਼ਤਰੀਆ, ਜੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਵੈਸ਼ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁੱਤੇ ਵਾਲੀ ਜੀਵਿਕਾ ਨਹੀਂ। ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਸਧਾਰਨ ਹੂੰਰਤਾਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜਦ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਏ, ਨਿਕਰਾਟ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਵੇਦ-ਅਧਿਐਨ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਭੋਗ, ਦਾਨ, ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਭੋਜਨ ਰਾਹੀਂ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਜੋ ਧਨ ਮੌਕੇ ਜਾਂ ਸੱਚੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਬਿਨਾ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ, ਮਿਲੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ, ਪਰਿਵਾਰ, ਅਤੇ ਯਗਿਆ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਰਮ-ਰਾਹੀਂ। ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਲਗਾਵਟ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਤੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ; ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਨਾਸਵੰਤ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋਇਆ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਜੇ ਵਿਖੇ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਇਹ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੁਪਨਾ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਿਹਮਾਨ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਬਿਨਾ ਲਗਾਵਟ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ, ਮੋਹ-ਮੁਕਤ।