ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਯ ਵਾਪਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਸਫ਼ੈਦ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ, ਚਹੁੰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਬਲਦ, ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਘਟੇ ਹੋਏ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚਦੇ, "ਕੀ ਇਹ ਕੋਈ ਦੇਵੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਬਲਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ?" ਕਦੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦੇ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ, ਸਿਵਾਏ ਇਸ ਬਲਦ ਦੇ ਦੁਖ ਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸਨ, ਬਲਦ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਧੀ, ਇੱਥੇ ਦੁੱਖ ਨਾ ਕਰ। ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਮੁਕਾ ਦੇ। ਰੋ ਨਾ ਮਾਂ, ਤੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੁਭਤਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ।" ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਰਾਜ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਸਭ ਜੀਵ ਦੁੱਖੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਖ਼ਿਆਤੀ, ਆਯੁ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੇ ਰਸਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕਰਤੱਵ ਹੈ ਕਿ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ।" ਉਹ ਬਲਦ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਧੀ, ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਕਿਨੇ ਕੱਟੇ? ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ, ਜਿਹੜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਅਜੇਹਾ ਕੁਝ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਬਲਦ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਕਰਦਾ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਤੀ ਨੂੰ ਮੈਲਾ ਕਰਦਾ?" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਡਰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ, ਉਹਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨਾ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰਦਾ, ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਹੱਥ ਫੜ ਲਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਰਣਧਾਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇ। ਮਹਾਰਾਜ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਰਾਜਾ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਏ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟੇ।" ਤਾਂ ਧਰਮ-ਰੂਪ ਬਲਦ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਪਾਂਡੂ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਦੁਖੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸੁਨੇਹਾ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹੀ ਉਚਿਤ ਹੈ।" ਧਰਮ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਬੀਜ ਨਹੀਂ, ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਵਖ-ਵਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੇ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ।" ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਆਤਮਾ ਮੰਨਦੇ, ਕੁਝ ਕਿਸਮਤ, ਕੁਝ ਕਰਮ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਮਾਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਆਖਦੇ ਇਹ ਅਕਲਪਨੀਅ ਤੇ ਅਵਰਨਣਯ ਹੈ। "ਹੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ, ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਤੂੰ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈਂ। ਜਿੱਥੇ ਪਾਪ ਹੁੰਦਾ, ਉਥੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਭਾਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਪਰ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰਸਤਾ ਮਨ ਤੇ ਬੋਲੀ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਮਹਾਰਾਜ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, "ਸਤੀ ਯੁਗ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤਪ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਸਚਾਈ ਚਾਰੇ ਪੈਰ ਸਨ। ਪਰ ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਅਹੰਕਾਰ, ਮੋਹ ਤੇ ਮਦ ਨੇ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਇੱਕੋ ਪੈਰ, ਸਚ, ਬਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਸੰਭਾਲ। ਪਰ ਕਲੀ, ਜੋ ਝੂਠ ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਵੀ ਖੋਹਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਭਾਰ ਝੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ। ਪਰ ਹੁਣ, ਇਹ ਧਰਤੀ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਾਗਵਤੀ ਸੀ, ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਖਦੀ, 'ਅਣਉਚਿਤ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਾਜੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਮੇਰਾ ਸਾਧ ਲੈਣਗੇ।'" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਧਰਮ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਆਪਣੀ ਤੀਖੀ ਤਲਵਾਰ ਚੁੱਕੀ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਧਰਮ ਦੇ ਪੂਰੇ ਰੂਪ—ਕਲੀ—ਦੇ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਕਲੀ ਡਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਤੇ ਮਾਫੀ ਮੰਗੀ। ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਦੁਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ, ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਸਰੇਯੋਗ ਸੀ। ਹੌਲੀ ਹੰਸਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਉਂਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਮੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਹੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਸਾਥੀ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ।" "ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਉਥੇ ਲਾਲਚ, ਝੂਠ, ਚੋਰੀ, ਅਧਰਮ, ਪਾਪ, ਧੋਖਾ, ਝਗੜਾ ਤੇ ਪੱਖਦਾਰੀ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਰੁਕ, ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਤੇ ਸੱਚਾਈ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਯਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਯਜਨਪਤੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਹਰੀ, ਜੋ ਯਜਨਾ-ਰੂਪ ਹੈ, ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਥੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਮੰਗਲ ਦਿੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਕਲੀ ਡਰ ਕੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਖਦਾ, 'ਮਹਾਰਾਜ, ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਉਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰੋ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿ ਸਕਾਂ।'" ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਫਿਰ ਕਲੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਥਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਜੂਆ, ਸ਼ਰਾਬ, ਨਾਰੀ ਤੇ ਹਿੰਸਾ—ਜਿੱਥੇ ਚਾਰੇ ਅਧਰਮ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਨੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮੰਗੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਸੋਨਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਥੋਂ ਝੂਠ, ਮਦ, ਵਾਸਨਾ, ਕਾਮ ਤੇ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋਏ। ਇਹ ਪੰਜ ਅਧਰਮ ਦੇ ਥਾਂ, ਮਹਾਰਾਜ ਉੱਤਰਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਤੇ ਕਲੀ ਉਥੇ ਹੀ ਵੱਸ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਦੇ ਹਨ—ਰਾਜੇ, ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਅਧਿਆਪਕ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਥਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਉਣੀਆਂ। ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਧਰਮ-ਰੂਪ ਬਲਦ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖੋਹੇ ਪੈਰ—ਤਪ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ—ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਉਸਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਉਸਦੇ ਦਾਦਾ ਨੇ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਸੌਂਪਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਨਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਖ਼ਿਆਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ, ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਹਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਇੰਨੀ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ, ਲੋਕ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਰਥ 'ਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ, ਸਾਰੀ ਬਿਪਤਾ ਦੂਰ ਕਰ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਚੈਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦਾ।