ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸਰਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਇਆ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਰਪ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਡਾ ਪਤੀ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਜਿੰਦ ਹੈ, ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਦਇਆ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਮੁੜ ਲਿਆਓ।” ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਸਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਿਭਾ ਸਕੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਰਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਸਰਪ, ਜਿਸਦਾ ਸਿਰ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਦਬਾਈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।” ਸਰਪ ਨੇ ਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਸਾਹ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਕੰਮਜੋਰ ਸੀ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਅਸੀਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮੰਦ-ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਇਹ ਸੁਭਾਵ ਛੱਡਣਾ ਅਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਲਗੜ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਣ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਰੂਪ, ਬੀਜ, ਅਤੇ ਵਿਰਤੀਆਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਸਰਪਾਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਉੱਤਪਾਤੀ ਸੁਭਾਵ ਲੈ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਮਾਇਆ ਰਚੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ; ਚਾਹੇ ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਦਿਓ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਉਚਿਤ ਸਮਝੋ, ਉਹ ਕਰੋ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, ‘ਹੇ ਸਰਪ! ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨਾ ਰਹੋ; ਤੁਰੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਓ। ਇਹ ਦਰਿਆ ਗਾਂ, ਮਨੁੱਖ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ—ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀਆਂ—ਦੇ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿਓ।’ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੀ ਇਹ ਆਗਿਆ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਇਸ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਵਲੋਂ ਡਰ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਖੇਡਿਆ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ, ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਰਮਣਕਾ ਟਾਪੂ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਹੀ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਪਰਨ ਨੇ ਖਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਲੈ ਕੇ ਹੋ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ, ਸਰਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿਵਯ ਵਸਤ੍ਰ, ਹਾਰ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨ, ਗਹਿਣੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਲੇਪ, ਅਤੇ ਵੱਡਾ ਕਮਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਗਰੁੜ-ਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸਰਪ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀਆਂ, ਸੱਜਣਾਂ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਟਾਪੂ ਵੱਲ ਚਲਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਜ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਧੂਪ, ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ, ਬਾਰਾਂ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਰਾਹੀਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।” ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇਕ ਗਾਂ ਅਤੇ ਇਕ ਬਲਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਪੀਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਡੰਡਾ ਫੜੇ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਰਾਜ-ਵੰਸ਼ ਲਈ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਬਲਦ, ਜੋ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟਾ ਸੀ, ਡਰ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਕੰਪ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਥਰ-ਥਰ ਕੰਪਦਾ, ਇਕ ਪੈਰ ‘ਤੇ ਖੜਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਦੁਖੀ, ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਆਪਣੇ ਵਾਝ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਈ, ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਹੰਜੂ, ਦੁਬਲੀ, ਅਤੇ ਘਾਹ ਲਈ ਤਰਸ ਰਹੀ ਸੀ। ਰਾਜਾ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਜੜਤਾਂ ਵਾਲੀ ਰਥ ‘ਤੇ ਸਵਾਰ, ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਗੱਜਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਰਾਖੀ ਹੇਠ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਆਇਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਦਿਖਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਵਹਾਰ ਨਾਟਕਕਾਰ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਦੁਬਾਰਾ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਿਰਦੋਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਹੁਣ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਗਾਂਡੀਵ-ਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ। ਜਾਂ, ਤੁਸੀਂ, ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ, ਘਟੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹੋ, ਦੇਵਤਾ ਹੋ, ਜੋ ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੁਖ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਕਦੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਕੌਰਵ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇੱਥੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਇਹ ਦੁਖ ਆਇਆ। ਹੇ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਧੀ, ਇੱਥੇ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ; ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਤੋਂ ਡਰ ਖਤਮ ਕਰ। ਮਾਂ, ਰੋ ਨਾ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਮੈਂ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾ, ਚਾਹੇ ਚੰਗੇ ਜਾਂ ਮੰਦ, ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਯਸ਼, ਆਯੁ, ਧਨ, ਅਤੇ ਰਾਹ ਗੁਆ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਰਮ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੰਦ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੁਰਭੀ ਦੀ ਧੀ, ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਕਿਸ ਨੇ ਕੱਟੇ? ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਰਾਹ ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬਲਦ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਦੱਸੋ, ਨਿਰਦੋਸ਼ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੌਣ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਯਸ਼ ਨੂੰ ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਹੀ ਚੰਗਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਯਮ-ਤੋੜੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਮਰਤਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕੰਗਣ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਵੇ। ਰਾਜਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਰਤਵ ਹੈ—ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਉਣਾ, ਅਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਘੜੀ ‘ਚ ਰਾਹ ਤੋਂ ਨਾ ਹਟਣਾ। ਧਰਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਤੁਾਡੀ ਇਹ ਗੱਲ, ਹੇ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੂਤ ਅਤੇ ਨੇਤਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ। ਅਸੀਂ ਦੁਖ ਦੇ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ; ਅਸੀਂ ਵਖ-ਵਖ ਬੋਲੀਆਂ ਦੀ ਭਟਕਣ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਕੁਝ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ‘ਚ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਹੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਸਮਤ, ਕੋਈ ਕਰਮ, ਕੋਈ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਲਈ, ਇਹ ਅਣਮਨੁੱਖਤਾ ਅਤੇ ਅਣਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਮਰਾਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਨ ਇੱਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਧਰਮ ਹੋ, ਬਲਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ। ਜਿੱਥੇ ਅਧਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਉਸ ਵਿਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਂ, ਸ਼ਾਇਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਰਾਹ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਤ ਅਤੇ ਬੋਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।