ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨੇਕ ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਗੇ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਉਪਾਏ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ? ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਜੋ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਵਰਨਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦੇ ਗਏ। ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਕਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਵੀ ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਕਈ ਚੁਪ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਵੱਡਾ ਹੱਲਾ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ, ਹਰ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰੈਣ ਨਾ ਉਭਰਿਆ, ਲੋਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਚੁਪਚਾਪ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਤੱਕ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਭੇਤ ਨੂੰ ਨਾਂ ਸਮਝ ਸਕੇ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਾਹ ਸਭ ਲਈ ਅਗੋਚਰ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਕ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਹੁੰਚੇ, ਓਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਸ ਮੰਦੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨਕਾਦਿਕ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਮੈਨੂੰ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ।” “ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਅਗੇਵਾਨ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਆਯੁ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।” “ਇਕ ਵਾਰ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੀ ਭੰਵ੍ਰੀ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਤੁਰੰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੇ ਗਏ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਭਾਗਵਾਨ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਖਾਓ, ਮੈਂ ਨਿਰਧਨ ਹਾਂ।” “ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਸਦਾ ਸਹੀ ਉਪਾਏ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ?” “ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ?” ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆਓ। ਇਹ ਉਪਾਏ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਬਹੁਤ ਆਸਾਨ ਹੈ।” “ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੁਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ, ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣ, ਸਦਾ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਆਸ਼ਚਰਜ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਹੋ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਦਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” “ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਭ ਔਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਾਫੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਸਵਰਗ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੋ ਰਾਹ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਰਾਹ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਵੱਡੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” “ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਜੋ ਨੇਕ ਕੰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗੇ; ਅੱਜ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸੁਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਣੋ।” “ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਯੋਗ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ-ਯਜ੍ਯ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦੀ ਵਾਰਤਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਆਦਿ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।” “ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਧੁਨੀ ਉਠਦੀ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਹਾੜ ਵਾਂਗ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਘਰ-ਘਰ, ਮਨੁੱਖ-ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਜਦੋਂ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ, ਤਾਂ…” “ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਹੇ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਸਬ ਕੁਝ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਦੇਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਸੀਂ ਆਸਰੇ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ।” ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਫਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤਕ ਸਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਹੈ।” “ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਨਿਕਾਲਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਚੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਘਿਉ ਨਿਕਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਮਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤਕ ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਖਰੀ ਹੋਣ 'ਤੇ ਹੀ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ।” “ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਮਾਣਿਆ ਹੈ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।” “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਚੁੱਕਾ, ਜੋ ਗੀਤਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਜਦੋਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਪ ਭੀ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਏ।” “ਤਦ, ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਬਾਦਰਾਯਣ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।” “ਫਿਰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ? ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੋਗ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਭਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਸਿਰਫ ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਗਾਈਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਲਈ—ਮੈਂ ਉਸੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ।