ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਜੋ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਵਚਨ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਮੂਲ ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਹੀ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਕੀ ਉਪਾਏ ਹਨ, ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਣ?" ਫਿਰ ਉਹ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਉਹ ਸਤਪੁਰਖ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਉਪਾਏ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ? ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਵਲੋਂ ਜੋ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਇਸ ਥਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ ਪੁੱਛਦੇ ਗਏ।" ਇਹ ਸਾਰੀ ਘਟਨਾ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਣੀ ਗਈ, ਪਰ ਬਹੁਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਲਚਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ; ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤ੍ਰੈਮੂਰਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਈ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਆਖਦੇ ਰਹੇ, "ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਰਗੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਰਾਜ਼ ਸਮਝ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਬਦਰੀਕਾਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਥੇ ਹੀ ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚਯ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਸਨਕਾਦਿਕ ਆਦਿ—ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੋਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, "ਅੱਜ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ!" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਹੋ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਪੂਰਵਜ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਸਦਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਲ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਤੰਗ ਕਰਦਾ।" "ਉਹੀ ਤੁਸੀਂ ਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ ਭੌਂਹ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਵਾਰਪਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।" "ਆਹ, ਯੋਗ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਦਇਆਵਾਨ ਹੋ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ, ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ।" "ਜੋ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਵਲੋਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਏ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਹੈ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਪਿਆਰ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ! ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਲਿਆਉ। ਇਹ ਉਪਾਏ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।" "ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਵੈਰਾਗੀ ਰਤਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੋਤੀ, ਸਦਾ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲਾ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ।" "ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰਦਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਸ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਦਾ ਹੋਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" "ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਹ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਔਖੇ ਹਨ ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਕਸਰ ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਰ ਜੋ ਰਾਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਪਹਿਲਾਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਵਲੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ; ਅੱਜ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" "ਕੁਝ ਲੋਕ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਕੁਝ ਯੋਗ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਹੀ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਨ-ਯਜ੍ਯ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਉਹ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਸੁਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰਨਾ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਜਦ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਧੁਨ ਵੱਜਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਹਾੜ ਨਾਲ ਭੱਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ—ਇਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਘਰ-ਘਰ, ਮਨੁੱਖ-ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਫਿਰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤ੍ਰੈਮੂਰਤੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ—" "ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਪਾਠ ਦੁਆਰਾ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਸਮਝ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਹੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਇੱਥੇ ਦੇਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਹੋ ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦੇ ਹੋ।" ਕੁਮਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਰਵੱਤਮ ਭਾਗ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਰਸ ਮੌਜੂਦ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਚੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ ਫਲ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਆਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਦੂਧ ਵਿੱਚ ਘੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਕੱਢਿਆ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਚੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਤੇ ਜਦ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਵਧਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਸ ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮਿੱਠਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣਾ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।" "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਲੈਵੇ, ਜਿਹੜਾ ਗੀਤਾ ਦਾ ਲੇਖਕ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਜਦ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਆਸ ਜੀ ਖੁਦ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਫਿਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਚਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ; ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਬਾਦਰਾਯਣ ਤੁਰੰਤ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਕਿਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਹੋ? ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਜਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੋਗ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।