ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਧਰਮ ਨੇ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਾਤਾ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਹਰੀ ਦੇ ਉਹ ਕਰਤਬ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹਲਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੇ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਲੰਬ ਕਰ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਮਾਤਾ, ਤੁਹਾਡਾ ਦੁੱਖ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਕੀ ਸਮੇਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ, ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਵਧੀਕ ਭਾਗ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦੀ ਦੇਵਤੇ ਭੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਛੀਨ ਲਿਆ ਹੈ?” ਧਰਤੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, “ਧਰਮ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਚੌਂਹ ਪੈਰ ਉੱਠਦੇ ਹੋ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ, ਪਵਿਤਰਤਾ, ਦਇਆ, ਖਿਮਾ, ਵੈਰਾਗ, ਸੰਤੋਖ, ਸਿੱਧਾ ਹੋਣਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਆਤਮ-ਸਯੰਯਮ, ਤਪ, ਸਮ-ਭਾਵ, ਸਹਿਣ-ਸ਼ੀਲਤਾ, ਵਿਦਿਆ, ਤੇ ਗਿਆਨ—ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਹਾਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਘਟਦੇ ਨਹੀਂ।” “ਪਰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ, ਤੇ ਕਲੀ ਦੇ ਪਾਪੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ, ਦੇਵਤੇ, ਪਿਤਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਭ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਅਤੇ ਵਰਗਾਂ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।” “ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਝਲਕ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੀਆਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ—ਕਮਲ, ਵਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼, ਝੰਡਾ—ਦੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਰ ਫਿਰ ਭੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾ ਪਾ ਸਕੀ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।” “ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ—ਦੈਤ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੌ ਫੌਜਾਂ—ਹਟਾਇਆ, ਤੇ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨਾਂ, ਤੇ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਚੋੜ ਪਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਹੇ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ, ਹੇ ਅਵਿਨਾਸੀ, ਹੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਬੁਧੀ ਦੇ ਖਜਾਨੇ, ਹੇ ਅਣੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਨਿਰਗੁਣ, ਹੇ ਅਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ, ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਮੂਲ, ਹੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਦੇ ਸਾਖੀ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਹੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਹੇ ਤੱਤ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ, ਬੁਧੀ, ਤੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹੋ—ਤੁਸੀਂ ਅਣੰਤ, ਸੁਖਮ, ਅਵਿਨਾਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਬੋਲਣ ਤੇ ਨਾ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋ।” “ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੀ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੂਲ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਰੋਤ, ਕਰਮ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਮਾਰਗ, ਤੇ ਵੇਦ ਹੀ ਹੋ—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਰਾਮ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਦਯੁਮਨਾ, ਅਨਿਰੁੱਧ, ਤੇ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਜੋਤੀ ਹੋ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਚਿੱਤ ਹੋ।” “ਜੋ ਅਵਿਆਕਤ ਵਿੱਚ ਖੇਡਦੇ ਹੋ, ਪ੍ਰਗਟ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹੋ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼—ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਰਿਸ਼ੀ, ਮੌਨ ਤਪਸੀ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਉੱਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਸਭ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ, ਅਵਿਆਕਤ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ, ਸਭ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਤੇ ਕਾਰਣ—ਤੁਸੀਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਅਸੰਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜਨਮ, ਜੀਵਨ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਗਾਸ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਥਾਮਦੇ ਹੋ, ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਅਟੱਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਅਸਧਾਰਨ ਲੀਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋ।” “ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਇਹ ਸ਼ਰੀਰ—ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ, ਕਦੇ ਚੰਚਲ, ਕਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਾਂਤ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਿਆਰੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਜੇ ਕੋਈ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਖਿਮਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” “ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੱਪ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਪਤੀ, ਜੋ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਦੁਖੀ ਤੇ ਦਇਆਯੋਗ ਹਾਂ। ਹੁਕਮ ਦਿਓ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਆਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕੀਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਪ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਮਿਲਣ ’ਤੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਬੇਹੋਸ਼ ਸੱਪ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਦਬਾਈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਪਸ ਲੈ ਚੁਕਿਆ, ਕਾਲੀਆ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ; ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਪੀੜਤ, ਉਹ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਕਾਲੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਾਪੀ ਹਾਂ, ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਪੁਰਾਣੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸੁਭਾਵ ਛੱਡਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਝੂਠੀ ਲਗੜੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ, ਹੇ ਕਰਤਾ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਰੂਪ, ਬੀਜ, ਤੇ ਰੁਝਾਨ ਤੁਹਾਡੀ ਵਜ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।” “ਅਸੀਂ ਸੱਪ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਜ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਛੱਡਣੀ ਔਖੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡੀਏ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਖੁਦ ਉਸ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹਾਂ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਸਰਵਜਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ; ਦਇਆ ਦਿਓ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਕਰੋ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਿਹਾ, “ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਨਾ ਰਹਿ, ਹੇ ਸੱਪ; ਤੁਰੰਤ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਜਾ। ਇਹ ਦਰਿਆ ਗਾਂਵਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਤੇ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਬੱਚਿਆਂ, ਤੇ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਛੱਡ ਦੇ।” “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰਾ ਇਹ ਆਦੇਸ਼ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਪੜ੍ਹੇਗਾ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੋ ਇੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਖੇਡਿਆ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇਗਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਚੜ੍ਹਾਏਗਾ, ਉਪਵਾਸ ਕਰੇਗਾ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਯਾਦ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਤੂੰ ਰਮਣਕਾ ਟਾਪੂ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਸੁਪਰਨ ਨੇ ਤੇਰੀ ਭੀਤ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਨਿਗਲਿਆ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।” ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤਬਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲੀਆ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।