ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਨਾਰਦ ਜੀ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਤਪਸਵੀ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਉਚੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ, ਉੱਚੇ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਕਰ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਸਾਰੇ ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਵੇ।" ਜਦ ਇਹ ਪੁੰਨ੍ਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, ਪਰ ਅਜੇ ਵੀ ਇਹ ਗੁਪਤ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ?" ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਉਪਾਏ ਕਿਵੇਂ ਦੇਣਗੇ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, "ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਉਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਛਦੇ ਗਏ।" ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣਿਆ, ਪਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਮਗਰੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਆਖਦੇ, "ਇਹ ਤਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ," ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਔਖਾ ਹੈ," ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਇਹ ਗੱਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਈ। ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵਾਣੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਤ ਹੋਇਆ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰੈਣ ਨਹੀਂ ਜਾਗਿਆ, ਲੋਕ ਚੁਪ-ਚਾਪ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਆਖਦੇ, "ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਤਾਂ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਇੰਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਆਖ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਤੱਕਣ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਕਾਸ਼ਰ ਜੰਗਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਮਨ ਵਿਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਕੇ ਕਿ ਇੱਥੇ ਤਪ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਗੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਸਨਕ ਆਦਿਕ—ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬਚਨ ਆਖਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅੱਜ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।" ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨੀ ਹੋ, ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੰਯਮਤਾ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਚੀਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਅੱਗੇ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਸਦੀ ਲੀਲਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਵਕਤ ਦਾ ਲਿਆਇਆ ਬੁਢਾਪਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਭ੍ਰੂ-ਚਲਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਚ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ, "ਯੋਗ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ—ਇਸ ਅਸਹਾਇ ਨੂੰ—ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿਓ।" "ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਜੋ ਆਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਏ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ।" "ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੁਖ ਕਿਵੇਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ। ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲਿਆ। ਇਹ ਉਪਾਏ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਸਾਨ ਹੈ।" "ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਵਿਚ ਮੋਤੀ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚ ਸਿਰਮੌਰ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ।" "ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਥਾਪਨ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਹੈ।" "ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਕਈ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਸਤੇ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਜੋ ਔਖੇ ਹਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਵਰਗ ਹੀ ਹੈ।" "ਪਰ ਜੋ ਰਸਤਾ ਵੈਕੁੰਠ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ ਚੰਗਾ ਕਰਮ ਤੈਨੂੰ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਉਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਵਾਂਗੇ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਅਤੇ ਮਨ ਪੱਕਾ ਕਰ।" "ਕੁਝ ਲੋਕ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਪਾਠ-ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਹੀ ਹਨ।" "ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਯੱਗ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਾਈ—ਉਹ ਹੈ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ।" "ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।" "ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਰਸਤੇ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ, ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਸਭ ਬੁਰਾਈਆਂ ਸਿੰਘ ਦੀ ਗੱਜਣ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ ਭੇੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।" "ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਰਸ ਲੈ ਕੇ, ਘਰ-ਘਰ, ਵਿਅਕਤੀ-ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਚ ਖੇਡੇਗੀ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਜਦ ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਵਾਣੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦੇ—" "ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾ ਦੀ ਸਮਝ ਜਾਗੇਗੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ, ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਹੇ ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਕੋਈ ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਰਨ ਆਏਆਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋ।" ਕੁਮਾਰਾਂ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਭਾਗਵਤ ਕਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੱਖਰੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਵਿਲੱਖਣ ਫਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਜੜ ਤੋਂ ਚੋਟੀ ਤੱਕ ਸੁਆਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਚੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਇੰਝ ਹੀ, ਜਦ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਲਈ ਆਨੰਦਮਈ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਵਿਚ ਘਿਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਖਰਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਪਰ ਜਦ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸੁਖ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਨੇ ਵਿਚੋਂ ਵੀ, ਮੱਧ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤੱਕ ਚੀਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਵੱਖਰੀ ਕਰ ਲਈ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਮਿੱਠੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ—ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਇੰਝ ਹੀ ਹੈ।" "ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਪੁਰਾਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਉਸਦੇ ਅਸਲੀ ਅਰਥ ਤੇ ਉਸ ਰਾਹ ਦੀ ਵਿਅਖਿਆ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤੇ ਲੁਕਿਆ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਸੱਚਾ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।