ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੈ-ਯਾਤ੍ਰਾ ਦੌਰਾਨ ਕਲੀ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਕੌਣ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਪਹਿਨ ਕੇ ਗਾਂ ਨੂੰ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ? ਹੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਜੇ ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ।” “ਅਤੇ, ਜਿਹੜੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਰਸ-ਮਧੁਰਤਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵਿਅਰਥ ਗੱਲਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖਰਾਬ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।” “ਹੇ ਸੁਜਨ, ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਛੋਟੇ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਯੁ-ਸਰੂਪ ਭਗਵਾਨ, ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਾਮਿਕ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਸੱਦੇ ਗਏ ਹਨ।” “ਜਦ ਤੱਕ ਮ੍ਰਿਤਯੁ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਮਰਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਬੁਲਾਇਆ। ਆਹ, ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਹਰੀ ਦੀ ਲੀਲਾ-ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀਤੀ ਜਾਵੇ!” “ਇਸ ਯੁਗ ਵਿਚ ਲੋਕ ਆਲਸੀ, ਮੰਦੇ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਤੇ ਛੋਟਾ ਜੀਵਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਨ ਵਿਅਰਥ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਆ, “ਜਦ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ, ਜੋ ਕੁਰੂ-ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸੀ, ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਲੀ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਧਨੁਰਧਾਰੀ ਆਪਣਾ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਲਿਆ।” “ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੋਹਣੇ ਸਜਾਏ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਕਾਲੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਝੰਡਾ ਸੀ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ—ਰਥ, ਘੋੜੇ, ਹਾਥੀ, ਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ—ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤਣ ਨਿਕਲੇ।” “ਉਹ ਭਦਰਾਸ਼ਵ, ਕੇਤੁਮਾਲ, ਭਾਰਤ, ਉੱਤਰ ਕੁਰੂ, ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ ਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਟ੍ਰਿਬਿਊਟ ਲਿਆ।” “ਉਹ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲਾਂ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਦੀਆਂ, ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।” “ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵਿਲੱਖਣ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀਆਂ, ਸੋਹਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਤੇ ਅਪਸਰਾ-ਸਮਾਨ ਸਤ੍ਰੀਆਂ।” “ਉਹ ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਮਹਾਨ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਸੁਣੀਆਂ—ਉਹ ਮਹਿਮਾਵਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀਆਂ।” “ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਅਸ਼ਵਥਾਮਨ ਦੇ ਅਗਨੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਤੋਂ ਬਚ ਗਿਆ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆਰ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੇਸ਼ਵ ਲਈ ਭਗਤੀ।” “ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਹਾਰ ਦਿੱਤੇ।” “ਮਹਾਰਾਜ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਕਦੇ ਰਥ-ਸਵਾਰ, ਕਦੇ ਸਾਥੀ, ਕਦੇ ਦੂਤ, ਕਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਤਾ ਦੀ ਸੰਗਤ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੈਰਵੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਮਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।” “ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਨ-ਬ-दਿਨ ਰਾਜ-ਕਰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਘਟਨਾ ਨੇੜੇ ਹੀ ਵਾਪਰੀ—ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।” “ਧਰਮ, ਇਕ ਪੈਰ ‘ਤੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਛਾਂ ਘੱਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜੀ ਗਾਂ ਵਾਂਗ ਰੋਂਦੀ ਸੀ। ਧਰਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ:” “ਹੇ ਸੁਧਰਤੀ, ਕੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਸਭ ਠੀਕ ਹੈ? ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਮਲੂਕ ਤੇ ਸੁੱਕੀ-ਸੁੱਕੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਗਹਿਰੀ ਚਿੰਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਕੀ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਦੂਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੈਂ, ਮਾਂ?” “ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਗੁੰਮ ਹੋਏ ਅੰਗ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਈ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਟ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਜਨ-ਭਾਗ ਲੁੱਟੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਮੀਂਹ ਨਹੀਂ ਪਾਈ?” “ਕੀ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੈਂ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ? ਜਾਂ ਵਾਣੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਰਗ ਵਿਚ ਵਿਗੜ ਗਈ ਹੈ, ਜਾਂ ਉੱਚ ਕੁਟੰਬਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਅਧਰਮੀ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਿੱਗ ਗਏ ਹਨ?” “ਕੀ ਇਹ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਦੁਖ ਹੈ, ਜੋ ਕਲੀ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ਟ ਰਾਜਾਂ ਲਈ? ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ, ਜੋ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਫਿਰਦੇ ਹਨ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਆਸਰਾ, ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਉਲਟ ਗਈ ਹੈ?” “ਮਾਂ, ਕੀ ਤੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਕਰਤਬ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਭਾਰ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਹੁਣ ਵਿਲੰਬ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਈ?” “ਦੱਸ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਤੇਰੇ ਦੁਖ ਦਾ ਮੂਲ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਪੀੜਤ ਹੋਈ ਹੈ? ਕੀ ਤੇਰੀ ਵਧੀਆ ਕਿਸਮਤ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਮੇਂ ਵੱਲੋਂ ਛਿਨ ਲਈ ਗਈ?” ਧਰਤੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਧਰਮ, ਤੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਹ ਚਾਰ ਪੈਰ ਉਪਰ ਲੜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।” “ਸੱਚ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਯਾ, ਖਿਮਾ, ਤਿਆਗ, ਸੰਤੋਖ, ਸਿੱਧਾ-ਸਭਾਵ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਵੈ-ਨਿਯੰਤਰਣ, ਤਪ, ਸਮਤਾ, ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਸੰਕੋਚ, ਤੇ ਵਿਦਿਆ—” “ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਅਧਿਕਾਰ, ਸ਼ੂਰਤਾ, ਚਮਕ, ਤਾਕਤ, ਯਾਦ, ਸਵੈ-ਨਿਰਭਰਤਾ, ਹੁਨਰ, ਸੋਹਣਪ, ਹਿੰਮਤ, ਤੇ ਨਰਮੀ—” “ਜਰੂਰਤ, ਨਿਮਰਤਾ, ਚੰਗਾ ਵਿਹਾਰ, ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ, ਤਜਰਬਾ, ਤਾਕਤ, ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ, ਗਹਿਰਾਈ, ਠੀਕ-ਮਨ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ, ਇਜ਼ਤ, ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੀ ਗੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ—” “ਇਹ ਤੇ ਹੋਰ ਗੁਣ, ਹੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮਹਾਨਤਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕਦੇ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।” “ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਦੁਨੀਆਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਜੋ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਤੇ ਕਲੀ ਦੇ ਪਾਪੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰਕੇ ਪੀੜਤ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲਈ, ਤੇਰੇ ਲਈ—ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਾਜ-ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਭ ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ, ਤੇ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਲਈ ਰੋਂਦੀ ਹਾਂ।” “ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਇਕ ਕਿਨਾਰੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਲਈ ਤਰਸਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਉਹੀ ਸ੍ਰੀ ਦੇਵੀ, ਆਪਣਾ ਕਮਲ-ਵਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਪੂਜਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੈ।” “ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾ-ਭਰੀਆਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ—ਕਮਲ, ਵਜਰ, ਅੰਕੁਸ਼, ਝੰਡਾ ਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ—ਪਰ ਇੰਨੀ ਮਹਿਮਾ ਮਿਲਣ ‘ਤੇ ਵੀ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਜਾ ਨਹੀਂ ਪਾਈ; ਆਖਰ ਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਫ਼ਰਤ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।” “ਉਹ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲ ਭਾਰ—ਦੈਤ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸੌ ਫੌਜਾਂ—ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਥਿਰ ਤੇ ਘੱਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਮੁੜ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਚ ਲਿਆ, ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ।” “ਕੌਣ ਉੱਚ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ, ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਸਕਾਨ, ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ, ਮਧੁ-ਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਵੀ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਜਦ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੰਦੀ ਹੈ?” “ਜਦ ਧਰਤੀ ਤੇ ਧਰਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ, ਜੋ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਪੂਰਬੀ ਸਰਸਵਤੀ ਨਦੀ ‘ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।” “ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ, ਜੋ ਪਰਮ-ਪੁਰਸ਼, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਸਭ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਅਤੀਤ, ਤੇ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਹੋ।” “ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ, ਜੋ ਗਿਆਨ-ਤੇ-ਬੁਧੀ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ, ਪਰਮ-ਸੱਤ, ਅਣੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਸਥਿਰ, ਤੇ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਨਹੀਂ।” “ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਸाक्षੀ, ਸੰਸਾਰ ਆਪ, ਸਭ ਦਾ ਨਿਗਰਾਨ, ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਕਾਰਨ।” “ਤੱਤਾਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਾਣ, ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਤੇ ਅੰਤਰ-ਭਾਵ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵਿਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ।” “ਅਣੰਤ, ਸੁਖਮ, ਅਸਥਿਰ, ਸਭ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸਭ ਮਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਾਵਦਾ ਹੈ, ਬੋਲੀ ਤੇ ਅਬੋਲੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ।” “ਸਾਰਥਕ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮੂਲ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਸਰੋਤ, ਕਰਮ ਤੇ ਤਿਆਗ ਦਾ ਮਾਰਗ, ਵੇਦ ਆਪ—ਮੁੜ-ਮੁੜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਨ।